SGK TRANG 23-35

- Định kiến xã hội là những suy nghĩ áp đặt theo một quy chuẩn (thường là theo tiêu chuẩn của xã hội
cũ) lên hành vi, lối sống của người khác. Thường là tiêu cực
- Các định kiến xã hội có thể đem đến ảnh hưởng rất lớn đến cá nhân, cộng đồng. Những người
xung quanh họ sẽ sợ bị phán xét, bị trở thành tâm điểm của các cuộc trò chuyện vì vậy họ không
dám là chính mình, theo đuổi đam mê của chính mình. Hay đối với cộng đồng luôn mang trong
mình những định kiến, kìm hãm sự phát triển, phá cách của con người và từ đó, kìm hãm cả sự
phát triển của toàn xã hội. 
- Em đã từng nghe người thân nhắc đến từ “Chí Phèo” để chỉ cách cư xử của người khác. Những
người bị gọi với cái tên Chí Phèo thường là những người hay nghiện rượu, say xỉn, liều lĩnh, ăn vạ ,
không chịu khó làm ăn, không phải một người tử tế, thích gây sự và khiến người khác đau khổ.

1. Tác giả
a. Cuộc đời – sự nghiệp
Tên khai sinh là Trần Hữu Tri, quê ở làng Đại Hoàng,
tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, Phủ Lý Nhân ( nay là xã
Hòa Hậu, huyện Lý Nhân) tỉnh Hà Nam.
Trước CM8 ông từng làm nhiều nghề để kiếm sống: dạy
học, gia sư, viết văn… Sau CM ông tích cực tham gia
hoạt động báo chí văn nghệ phục vụ cuộc sống mới.
Đề tài của ông thường xoay quanh cuộc sống cơ hàn

Nam Cao (1917 – 1951)

của người nông dân và các bi kích của tầng lớp tri thức
nghèo ở thành thị.

Các sáng tác chính

Truyện ngắn Chí Phèo được xây dựng trên
một số nguyên mẫu tại làng Đại Hoàng.

Tác phẩm “Chí Phèo”
Tác phẩm tên là Cái lò gạch cũ.
Năm 1941 nhà xuất bản Đời mới tại Hà Nội in
một tập truyện ngắn riêng của Nam Cao,
người viết lời tựa cho cuốn sách đã đổi tên
thành Đôi lứa xứng đôi.
Khi in lại trong tập Luống Cày, Nam Cao
đã đặt tên mới cho tác phẩm là Chí Phèo.

Bố cục văn bản
Tiếp

đó

Bố cục
đến

Từ đầu01đến hết

phần 02
tóm

phần

tắt

đoạn tỉnh lược

đoạn tỉnh lược

thứ hai: Hành xử

thứ nhất: Tiếng

của

chửi

sau khi ra từ và

tóm

của

Chí

Chí
trình

tắt

Phèo

Phèo và sự hé lộ

quá

Chí

lai lịch đặc biệt

Phèo trở thành

về nhân vật

công cụ trong tay

Tiếp

03
đến

vẫn còn ứ ra: Sự
thức tỉnh của Chí
Phèo sau khi gặp
Thị Nở và hành
động đòi lương
thiện

04

máu
Còn

lại:

ứng

của

Phản
mọi

người về cái chết
của Chí Phèo.

Bởi do dáng vẻ bên ngoài của hắn, cái đầu thì trọc lốc, cái
răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai
mắt gườm gườm trông gớm chết. Cái ngực phanh, đầy
những nét chạm trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm
chùy, có hai cánh tay cũng thế. 

Người kể không hoàn toàn miêu tả cảnh Chí Phèo gây
sự với người nhà bá Kiến chỉ từ điểm nhìn của mình
bởi trong lời kể của tác giả có đan xen lời bàn tán, xì
xèo, suy luận của người dân xung quanh đứng hóng
chuyện. 

Chi tiết miêu tả cách “ứng phó” của bá Kiến đối với Chí Phèo và
người nhà của mình
- Với Chí Phèo:
+ Hỏi thăm: Anh Chí ơi! Sao anh lại làm ra thế? Về bao giờ thế?
+ Mời vào nhà uống nước: Sao không vào tôi chơi? Đi vào nhà uống nước.
- Với người nhà:
+ Quát mấy bà vợ: Các bà đi vào trong nhà; đàn bà chỉ biết lôi thôi, biết gì?
+ Nháy mắt con một cái, quát: Lí Cường đâu! Tội mày đáng chết. Không
bảo người nhà đun nước mau lên.

● Cảm giác, ấn tượng đánh dấu sự thay đổi bên trong con người
Chí Phèo:
● - Hắn nhận ra mặt trời rực rỡ, nghe thấy tiếng chim ríu rít.
● - Hắn bâng khuâng như tỉnh dậy sau giấc say dài; chân tay bủn
rủn, không buồn nhấc; nghĩ đến rượu, hắn rùng mình.
● - Hắn nghe được tiếng cười nói, tiếng gõ mái chèo – những âm
thanh quen thuộc mà trước kia hắn chưa từng nghe thấy. 
● - Hắn nôn nao buồn khi nghe câu chuyện của 2 người đàn bà;
hắn ao ước có một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày thuê,
vợ dệt vải… 

Điều ám ảnh Chí Phèo nhất khi nghĩ về cuộc đời của mình
chính là sự cô độc. Hắn tự nhận ra bản thân luôn một mình
dù đã ngoài 40 tuổi – cái tuổi mà đáng nhẽ ra phải gia đình
ấm no, con cái quây quần, vậy mà hắn vẫn một mình. Nỗi
cô độc này còn đáng sợ hơn cả nỗi đau ốm, bệnh tật. 

Lòng trắc ẩn của thị Nở được thể hiện qua sự quan tâm của thị
dành cho hắn. Thị nghĩ hắn bị ốm và nấu cháo cho hắn ăn. Có
thể nó xuất phát từ sự đồng cảm của thị dành cho hắn – một con
người cũng khá bất hạnh hay đó có thể hiểu là tình cảm của thị
dành cho hắn. Dù hiểu theo nghĩa nào, hình ảnh “bát cháo hành”
cũng để lại ấn tượng sâu sắc về một sự quan tâm, lo lắng của
một người đàn bà dành cho Chí Phèo. 

Người kể chuyện đặt điểm nhìn bên trong khi miêu tả những cảm xúc của Chí Phèo lúc
đón nhận bát cháo hành của thị Nở:
- Hắn thấy ngạc nhiên, bâng khuâng.
- Hắn thấy vừa vui vừa buồn, và giống như thấy ăn năn.
- Hắn nhận ra những người suốt đời không ăn cháo hành, không biết rằng cháo rất
ngon.→ Miêu tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật.

Lời kể và điểm nhìn của người kể chuyện thể hiện thái độ công
bằng, bình đẳng, đánh giá một cách trung thực, khách quan nhất
về nhân vật Chí Phèo. Với ông, con người đều có quyền bình
đẳng, phê phán xã hội vô nhân đạo đày đọa con người. Vì vậy,
dưới góc nhìn khách quan của mình, ông đã đòi lại công bằng cho
một người được coi là “đáy xã hội”, bị mọi người hắt hủi.

Lí do bà cô thị Nở dứt khoát không cho cháu mình đến với Chí Phèo:
- Bà nhục cho cha ông nhà bà
- Bà thấy chua xót, uất ức, đổ cái uất ức lên cháu bà
- - Bà thấy cháu mình đĩ
- - Bà thấy ai đời ngoài ba mươi còn đi lấy chồng
- - Ai lại đi lấy thằng rạch mặt ăn vạ
- → Những lí do bà cô đưa ra không thỏa đáng Bà ta đã không thể mở
lòng, không thể suy nghĩ một cách tích cực rằng Chí Phèo sẽ thay đổi
và Thị Nở ít ra cũng hơn bà có được hạnh phúc, bởi lý trí của bà ta bị
che mờ bởi sự ích kỷ, bởi những định kiến cay nghiệt mà người đời gán
cho Chí Phèo.

Tâm trí của Chí Phèo lúc này bị ám ảnh bởi hơi cháo hành
bởi lần đầu tiên hắn được chăm sóc bởi bàn tay của một người đàn
bà. Bát cháo hành chính là minh chứng rõ nhất cho sự quan tâm,
chăm sóc hay chính là tình yêu của thị Nở dành cho hắn, điều đó
khiến hắn không thể nào quên đi hương vị của bát cháo đó. Trong
khi hắn đang muốn quay lại làm người, thị xuất hiện, trút giận lên
hắn đã khiến hắn tỉnh ra, hơi cháo hành xuất hiện như một sự hồi
niệm về một mối tình ngắn ngủi thoáng qua giữa hai người. 

Việc Chí Phèo tìm đến nhà bá Kiến không phải hoàn toàn do
hắn say như nhận xét của người kể chuyện. Sau khi nghe thị Nở nói, hắn
hiểu ra cơ sự, hắn muốn tìm đến cái tên đầu sỏ, người đã biến hắn thành
như vậy, đó là bá Kiến. Hắn muốn chấm dứt ân oán này, muốn tìm lại
lương thiện cho chính mình nhưng thật khó để vẹn cả đôi đường. Vì vậy,
hắn lựa chọn kết thúc đời mình cùng kẻ đã khiến mình trở nên như vậy.

Đây không phải là lời của một kẻ say, đây chính là lời của một Chí Phèo chân chính
muốn nói, hắn đã tỉnh táo sau khi gặp thị Nở, con người chân chính của hắn đã
quay về và hắn muốn trở lại làm người, làm một người bình thường như hắn từng
mong ước.

Người kể chuyện không đưa ra lời bình luận trực tiếp nào cho sự
việc xảy ra ở làng Vũ Đại mà tác giả thể hiện sự đánh giá của mình qua lời
nói của người dân làng Vũ Đại, có người mừng thầm, có người mừng ra
mặt, có người ngờ vực… họ đều cho rằng hai thằng đấy chết là xứng đáng
bởi cả hai đều chẳng phải người tốt đẹp gì. Qua đó, người kể chuyện thể
hiện góc nhìn đa chiều của mình, không nghiêng về bất cứ bên nào.

Về ý nghĩa tả thực chỉ là hình ảnh của chiếc lò nung gạch cũ, đã bị bỏ
hoang, không còn giá trị sử dụng. Là nơi Chí Phèo bị vứt bỏ từ khi mới được sinh
ra.
– Về ý nghĩa biểu tượng:
+ Hình ảnh “Cái lò gạch cũ” gợi ra vòng luẩn quẩn của cuộc đời Chí Phèo, bi kịch
của những kiếp người  bị áp bức, chà đạp đến khốn khổ và tước đi quyền được
sống, cái gọi hạnh phúc. 
+ “Bi kịch Chí Phèo” không chỉ là bi kịch của cá nhân riêng biệt mà là hiện trạng
phổ biến  quy luật trong xã hội xưa.
- Nghệ thuật: Việc hình ảnh được đặt ở đầu cuối tương ứng gợi ra kí ức liên
tưởng sâu sắc về cuộc đời bi kịch của người nông dân trong xã hội xưa. 

Tóm tắt
Chí Phèo bị bỏ rơi ngay từ khi chào

Khi ra tù Chí Phèo biến thành một

đời. Chí lớn lên ở làng Vũ Đại , đi ở

con người khác cả về nhân hình lẫn

đợ cho nhà Bá Kiến rồi bị đi tù vì

nhân tính. Việc đầu tiên hắn làm là

một lí do không rõ.

sang nhà Bá Kiến đòi nợ.

Thị Nở không thắng được những định

Chí trượt dài trên con đường tha hóa cho

kiến xã hội về Chí Phèo nên cự tuyệt tình

đến khi gặp Thị Nở. Nhờ có tình thương

cảm của hắn. Chí Phèo tìm đến nhà Bá

của Thị Nở, Chí Phèo muốn sống một

Kiến để đòi lương thiện. Hắn giết chết Bá

cuộc đời lương thiện như những người

Kiến rồi tự kết liễu cuộc đời mình.

bình thường khác trong làng Vũ Đại.

● Đoạn mở đầu theo điểm nhìn trần thuật
● - Điểm nhìn từ người kể chuyện: Tạo sự chú ý đối với người đọc; Tái hiện
đậm nét chân dung của nhân vật
● - Điểm nhìn từ Chí Phèo: Chí bất lực khi không thay đổi được số phận, Chí
rất đơn độc.
● - Điểm nhìn từ dân làng Vũ Đại: Sự chối bỏ của dân làng Vũ Đại đối với Chí
Phèo, họ không còn coi Chí là một con người trong xã hội.
● => Đoạn mở đầu không có một điểm nhìn duy nhất bao trùm. Người kể
chuyện không đứng hẳn về ý thức của nhân vật nào. Đây chính là biểu hiện
của lối trần thuật đa thanh thể hiện được cái nhìn đa chiều của tác giả và nội
tâm sâu sắc của nhân vật

T

Phản ứng tâm lí và hành động của Chí Phèo sau khi bị thị Nở từ chối chung sống

Đoạn văn mẫu:
Cháo hành vốn là một món ăn bình thường, nếu không nói là xoàng xĩnh, lại
được nấu bởi sự vụng về của người đàn bà thô kệch, xấu xí là Thị Nở thì lại càng tầm
thường đến mức nào. Thế nhưng, đối với Chí Phèo, thứ vật chất tầm thường ấy lại là một
thứ lớn lao, đáng trân trọng. Bởi chính bát cháo hành đã khiến hắn yêu và khao khát được
yêu. Khơi dậy niềm khát vọng sống lên đến cực điểm của Chí lúc này. Bát cháo hành
không còn là bát cháo thông thường mà trở thành bát cháo của tình thương người và thức
tỉnh lương tri con người. Khi đón nhận bát cháo hành từ tay Thị Nở. Đầu tiên, hắn ngạc
nhiên. Ngạc nhiên vì lần đầu tiên được người ta cho ăn, ngạc nhiên vì có được sự quan tâm
từ người khác, có được cái ăn mà không phải cướp bóc, doạ nạt. Rồi mắt hắn “ươn ướt”.
Có gì đó như là chút ăn năn, hối hận trong lòng hắn. Hắn khóc vì nhận được tình thương từ
người khác, khóc với niềm hi vọng cái tương lai cô độc kia sẽ không còn nữa, hắn khóc vì
hắn tin rằng mình vẫn còn cơ hội để làm lại cuộc đời. Bát cháo như một động lực thúc đẩy
những cảm xúc vốn đã chết lặng từ lâu trong Chí

● Tổng kết
● 1. Nội dung
● “Chí Phèo” tố cáo mạnh mẽ xã hội thuộc địa phong kiến tàn bạo đã cướp đi
nhân hình lẫn nhân tính của người nông dân lương thiện đồng thời nhà văn
phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp của con người ngay cả khi họ đã biến
thành quỷ dữ.
● 2. Nghệ thuật
● - Xây dựng nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình. Nghệ thuật miêu tả
tâm lí nhân vật sắc sảo.
● - Ngôn ngữ giản dị, diễn đạt độc đáo.
● - Kết cấu truyện mới mẻ, tưởng như tự do nhưng lại rất chặt chẽ, lôgic.
● - Cốt truyện và các tình tiết hấp dẫn, biến hóa giàu kịch tính