Em đã bao giờ có trải nghiệm đứng
một mình trước cảnh trời đất mênh
mông trong buổi chiều tà? Theo em
thì khung cảnh ấy có tác động gì tới
tâm hồn con người không?

Hãy đọc một số câu ca
dao, thơ mà em biết
viết về cảnh chiều tà?

I.
Tìm hiểu chung

NHIỆM VỤ

Chia lớp thành 4 nhóm:
Nhóm 1, 2: Tìm hiểu về tác giả Huy Cận và tóm tắt thông
tin về tác giả, tác phẩm bằng sơ đồ, tranh vẽ (sử dụng
phần mềm canva để làm), powerpoint, dạng avatar, …
Nhóm 3,4: Tái hiện lại khung cảnh "Tràng giang" mà em
cảm nhận được bằng tranh, sơ đồ (dựa vào các câu hỏi
gợi ý trong sách), …

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả

TIỂU SỬ
+ Huy Cận (1919- 2005 ), tên khai sinh : Cù Huy Cận
+ Quê: làng Ân Phú – Hương Sơn – Hà Tĩnh.

SỰ NGHIỆP
+ Vị trí: Nhà thơ tiêu biểu nhất của phong trào Thơ mới, cây bút có nhiều đóng
góp xuất sắc cho nền thơ ca cách mạng Việt Nam từ sau năm 1945.
+ Phong cách: Thơ Huy Cận giàu chất suy tưởng, tràn đầy cảm xúc về vũ trụ,
luôn thể hiện khát khao hòa điệu với cuộc đời và tạo vật.
+ Thơ Huy Cận có sự cân bằng giữa vẻ đẹp cổ điển và vẻ đẹp hiện đại; giữa
chất lãng mạn và chất tượng trưng.
+ Tác phẩm tiêu biểu: Lửa thiêng (1940), Trời mỗi ngày lại sáng (1958), Đất
nở hoa (1960), …

Hoàn cảnh sáng tác
Thể loại
Bố cục

a. Xuất xứ
in trong tập Lửa thiêng, tên
lúc đầu của bài thơ là Chiều
trên sông

b. Hoàn cảnh sáng tác
Cảm hứng sáng tác của bài thơ được
khơi dậy từ những buổi chiều tác giả tới
ngắm cảnh mênh mang của sông Hồng ở
vùng Chèm – Vẽ vào mùa thu năm 1939.

c. Thể loại
Thất ngôn trường thiên.

c. Bố cục
Khổ 1: Tràng giang – dòng sông hữu
hình
Khổ 2: Tràng giang – dòng sông suy tưởng

Khổ 3: Tràng giang - nỗi sầu nhân thế
Khổ 4: Tràng giang - nỗi sầu vũ trụ

II.
Khám phá
văn bản

NHIỆM VỤ

- Nghĩa từ vựng của “tràng giang” là gì? Có thể thay thế
nhan đề đã có của bài thơ bằng một từ hoặc cụm từ
thuần Việt mang nghĩa tương đương được không? Vì
sao?
- Em hiểu như thế nào về nội dung lời đề từ (vốn là một
câu thơ của chính Huy Cận trong bài “Nhớ hờ” in ở tập
“Lửa thiêng”)?
- Có điểm gì chung về nội dung và hình thức giữa nhan
đề và lời đề từ?

1. Cấu tứ của bài thơ
a. Nhan đề và lời đề từ
Nhan đề: từ Hán Việt, điệp
vần ang => Gợi sự cổ kính,
trang trọng; gợi một sắc thái
mênh mang của một con
sông vừa dài vừa rộng vô
cùng.

1. Cấu tứ của bài thơ
a. Nhan đề và lời đề từ
- Lời đề từ:
+ Nằm ngoài văn bản, là một câu thơ
trong bài thơ "Ghi nhớ" của tác giả.
+ Cả con người và tạo vật ngập tràn trong
nỗi buồn sầu, nỗi thương nhớ bâng
khuâng.

NHIỆM VỤ

Ấn tượng mà nhan đề và lời đề từ gợi lên có sự
tương hợp như thế nào với ấn tượng mà bốn khổ
thơ sau đó có thể đưa lại cho người đọc?

1. Cấu tứ của bài thơ
a. Nhan đề và lời đề từ

=> Nhan đề và lời đề từ vừa báo hiệu trạng thái tinh
thần bao trùm bài thơ vừa khai mở dòng cảm xúc
của nhân vật trữ tình trước "trời rộng", "sông dài" và
trước cuộc đời.

b. Khung cảnh và những
hình ảnh được vẽ ra
trong bài thơ

NHIỆM VỤ

Liệt kê các hình ảnh trong khổ 1? Các hình
ảnh này có thể chia thành những loại lào,
dược nhà thơ sắp xếp theo trật tự như thế
nào? Từ đó nhận xét về các hình ảnh thơ
trong 2,3,4 ?

Hình ảnh thơ trong từng khổ được phân thành hai lớp kế
tiếp nhau:
• Hình ảnh cụ thể, dòng tràng giang của
thiên nhiên, một không gian hữu hình.
• Hình ảnh có tính chất ngụ ý, tượng
trưng, gợi cho người đọc những suy
ngẫm sâu xa hơn về cuộc đời, về vũ trụ.

=> Trong mỗi khổ thơ các hình ảnh
đều được đặt trong "lộ trình" vận
động: từ biểu đạt cái hữu hình đến
biểu đạt cái vô hình.

Nhiệm vụ
Giáo viên giao nhiệm vụ học tập

-Chỉ ra sự tương phản giữa các hình ảnh trong khổ
thơ thứ 2. Sự tương phải đó có ý nghĩa gì và tiếp tục
được triển khai ở những khổ kế tiếp như thế nào?
-Có thể dùng từ ngữ nào để chỉ tính chất khung
cảnh được "vẽ" ra trong bài thơ?

- Sự tương quan đối lập, tương
phản: nhỏ bé – bao la; gắn bó –
phân li; không – có, …
=> Khung cảnh được "vẽ" ra trong
bài thơ mênh mông, vô tận, buồn,
hưu hắt, vắng vẻ, lạnh lẽo, rời rạc,
…

2. Một số đặc sắc nghệ
thuật

Nhiệm vụ
Bài thơ có những
điểm khác lạ nào
trong cách sử
dụng ngôn ngữ?
Hãy làm rõ hiện
tượng đó qua
phân tích một ví
dụ bạn cho là tiêu
biểu.

Nêu một số thi liệu
truyền thống xuất
hiện trong văn
bản. Việc tác giả
sử dụng những thi
liệu ấy cho biết
thêm điều gì về
cấu tử của bài
thơ?

Câu 3 của khổ 1 có
thể được ngắt nhịp
theo một số phương
án khác nhau. Nếu
được phép quyết
định trong vai trò là
tác giả bài thơ, em
sẽ chọn phương án
nào? Vì sao?

Còn nữa….
Có đủ bộ word và powerpoint cả năm tất cả các bài
môn: Ngữ văn 11 Kết nối tri thức
https://tailieugiaovien.edu.vn/lesson/powerpoint-van-11
-ket-noi-tri-thuc/