TỔNG QUAN VỂ GIÁO DỤC 0 TUỔI
Đường cong về sự phát triển cơ thể của trẻ còn bú sữa
Cân nặng

Con gểi

Chiều cao

Con gểi

c

Con trai

Cin nểng

Chiếu cao

Con trai

9

MỖI TRẺ CÓ TIỀU CHUẨN TĂNG ĨRUỜNG KHÁC NHAU.

Thời kì lẫy
Những hầnh động trong thời ki nầy chù
yéu là 'p h in

Nhửng phản xạ b im sinh yếu dán di và

thở", 'phản xạ nám' ' phản

bát dáu xuất hiện các phản ứng tự chủ.

xạ nhám m át' và "khóc* mà trẻ đả biét tử

Tré bát đáu thích thú với thể giới xung

khi cỏn trong bụng mẹ. Thời kì nảy, háu

quanh và có hành động bát chước.

Xệ

như trẻ ngủ cả ngày.

Tháng tuổi

Q

1

p

2

Sau sinh = 400g
Ngay sau khi sinh, mạch nảo cùa trẻ chưa
hoàn thiện nhưng tích cực kkh thích vào
'vùng thị giác".

3

4

5

Khoảng 4 tháng = 550g
Giai đoạn trẻ biét lảy và thích hoat động cơ
thé. Nảo trẻ sẻ hoat dỏng tích cực hơn bằng
cách kích thích vầo'vùng vận động*của trẻ.

Khớp thẩn kinh so với độ tuổi

Trọng lượng não so với độ tuổi

Biéu đ ó dưới dày thế hiện lượng khớp

cùa vùng thị giác. Trước 2 tuói nếu

Ngay khi đươc sinh ra, náo trẻ đá

thiết cho cuộc sóng. Cho nén đén

thán kinh trong vùng thị giác của trẻ.

ta không cho trẻ quan sét nhiéu

bát đáu táng trưởng và dễn s tuổi

khoáng 5 tuối, trẻ đả học được

Khớp thán kinh có chức nảng két nối

dể nảng giá trị đình lẻn thì sau giai

sẻ đạt đến kích thước gán như nào

nhửng điéu cơ bản nhát cán cho

các té bào thán kinh não bộ tạo nén

đoạn nãy. trẻ không vượt qua dược

người trưởng thánh. Sự tiẽn hóa

cuộc sóng thường ngày như 'nói

các mạch thán kinh. Theo như biếu

giá trị đỉnh mà trẻ đạt được đén lúc

của con người dựa trẻn chinh việc

chuyện', ' hoạt động các ngón tay”,

học táp dể nám bất được nhửng

'đi dứng' v.v...

kiẻn thức củng như kĩ thuật cán

dán lẻn trong thời kì này.

đó ta tháy, từ 8 tháng tuổi đén 2 tuổi

2 tuổi và khá náng nhìn của trẻ sẻ

lã giai đoạn đỉnh điểm, có nghĩa là

thấp đi. Từ 2 đén 3 tuổi là khoảng

trong khoảng thời gian này, trẻ đâ

thời gian đinh điểm cùa vùng vỏ

hình thành nhủng hoạt động c ơ bản

não trước trán và vùng thinh giác.

Náo trẻ củng kírn

%

K h ớ p t h á n kinh/1 m m J

Mói quan hệ giửa mặị độ khớp thán kinh cùa vùng thị giác
thứ nhát với độ tuối/Huttenlocker (1990)

Trẻ bát đáu có thé ngói dậy và
chơi bảng tay một cách linh hoạt.
Thời gian thức kéo dèi hơn.

Thời kì bò

Thời kì đứng

Thcrt ki náy tré cố thề tư nhác người dãy
và dán dán biét bò. Nhửng hanh động
tư phát của trè tảng lẽn khiên cha me
thướng xuyên phải đé ý.

Trẻ bát đáu đứng được bẰng hai chân
nẻn tám nhìn cúng dược m ở rộng hơn.
Trẻ bát đáu tò mò vé thé giới xung
quanh và hiéu ki với mọi thứ.

10

8
Khoảng 6 tháng = 650g
Trí n h ớ lảm việc

Rèn luyện trí nhớ tạm thời
(tri nhò lầm việc) dể trẻ có
khả náng ghi nhớ.

11

12

Khoảng 12 tháng = 900g
Vùng v ỏ não trước trán

Đén giai đoạn này, "vùng vò
náo trước trán'quyết định một
bộ náo tót bát đáu hoạt động.

T Ổ N G Q U A N V Ề G IÁ O D Ụ C 0 T U Ổ I
Đường cong về sự phát triển cơ thể của trẻ còn bú sữa

ỗ ĩ

5ĩ

Khi sinh ra

ĩ ĩ l

5ị

9 ÍOĨ1

Tháng tuổi

Tháng

5 1 2 515
Khi sinh ra

6 7 8 9 *0*11*2

Thing tuổi

^

Tháng

5 8 9 101*1 f2

ỗ T 2 u

$ 6

Khi sinh ra

Tháng tuói

Tháng

n

2 3 4 ỉ 6 7 8 9 10*112

Khi sinh ra

Tháng tuồi

Tháng

MỖI TRẺ CÓ TIÊU CHUẤN TẶNG TRƯỞNG KHÁC NHAU.

Những hành động trong thời kì này chủ

Những phẩn xạ bẩm sinh yéu dán dl vá

yếu là "phản xạ thở", "phản xạ nám ' "phản

bát đáu xuát hiện các phản ứng tự chủ.

xạ nhám mát" và "khóc" mà trẻ đă biét từ

Trẻ bát đáu th ích thú với thé g iớ i xung

khi còn trong bụng mẹ. Thời kì này, háu

quanh và có hành động bát chước.

như trẻ ngủ cả ngày.

Tháng tuổi

0

1

2

Sau sinh = 400g
Trung tâm

Ngay sau khi sinh, mạch não của trẻ chưa
hoàn thiện nhưng tích cực kích thích vào
"vùng thị giác".

Vùng thị giác

Khoảng 4 tháng = 550g
Giai đoạn trẻ biết lảy và thích hoạt đ ộ ng cơ
V ù n g vận đ ộn g

thể. Não trẻ sẻ hoạt đ ộ ng tích cực hơn bằng
cách kích thích vào "vùng vặn động" của trẻ.

Khớp thẩn kinh so với độ tuồi
Biếu đó dưới đây thể hiện lượng khớp
thán kinh trong vùng thị giác của trẻ.
Khớp thán kinh có chức năng kết nói
các té bào thán kinh não bộ tạo nèn
các mạch thán kinh. Theo như biểu
đó ta thấy, từ 8 tháng tuổi đén 2 tuổi
lè giai đoạn đình điểm, có nghĩa là
trong khoảng thời gian này, trẻ đâ
hình thành những hoạt động cơ bản

Trọng lượng não so với độ tuồi

của vùng thị giác. Trước 2 tuổi nếu
ta không cho trẻ quan sát nhiéu
đề nàng giá trị đỉnh lẻn thì sau giai
đoạn này, trẻ không vượt qua được
glá trị đinh mà trẻ đạt được đến lúc
2 tuổi và khả nảng nhìn của trẻ sẽ
tháp đi. Từ 2 đến 3 tuồi lá khoảng
thời gian đinh điểm của vùng vỏ

Ngay khi được sinh ra, não trẻ đả

thiết cho cuộc sóng. Cho nẻn đén

bát đáu tăng trưởng và đén 5 tuổi

khoảng 5 tuổi, tré đã học được

sè đạt đến kích thước gán như náo

những điéu cơ bản nhất cán cho

người trưởng thành. Sự tién hóa

cuộc sóng thường ngày như "nói

của con người dựa trên chính việc

chuyện", "hoạt động các ngón tay",

học tập đề nám bát được những

"đi đứng" v.v...

kién thức cũng như kĩ thuật cán

dán lèn trong thời kì này.

Não tré cũng lớn

não trước trán và vùng thính giác.

%

K h ớ p t h ầ n kinh/1 m m 3

6

Tuổi

M ối quan hệ giữa mật độ khớp thán kinh của vùng thị giác
thứ nhát vởi độ tuổi/Huttenlocker (1990)

Thời kì đứng
Thời kì náy trẻ có thế tự nhác người dậy
và dán dán biết bò. Nhừng hành động
tự phát cùa trẻ táng lẻn khién cha mẹ
thường xuyên phái để ý.

Trẻ bắt đáu có thề ngói dậy và
chơi bằng tay một cách linh hoạt.
Thời gian thức kéo dài hơn.

6

7

8

Khoảng 6 tháng = 650g
Trí nh ớ làm việc

Rèn luyện tri nhớ tạm thời
(trí nhớ làm việc) để' trẻ có
khá náng ghi nhớ.

Trẻ bát đáu đứng được bằng hai chân
nên tám nhìn cũng được m ở rộng hơn.
Trẻ bát đáu tò m ò vé thế giới xung
quanh và hléu kì với mọi thứ.

9

12
Khoảng 12 tháng = 900g
Đén giai đoạn này, "vùng vỏ
não trước trán" quyết định một
bộ não tốt bắt đáu hoạt động.

ĐIEU TRE CAN LA
CHA MẸ VÀ TÌNH
YÊU THƯƠNG
Trên thế gió*i, cách nuôi dạy con có áp dụng nghiên cứu về
não bộ khá phổ biến
Khác vói các loài động vật khác, trẻ con lớn lên nhờ vào sự chăm sóc
của cha mẹ. Trẻ học từ cha mẹ các cử chỉ cũng như lòi nói. Nếu không học
tập, trẻ không thể thích nghi vói cuộc sống.
Ngày nay, do những tiến bộ vượt bậc trong nghiên cứu về não bộ trên
thế giói, ngày càng có nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, cha mẹ cần biết
những kiến thức về khoa học não bộ trong nuôi dạy con cái, bởi việc giáo
dục có áp dụng những kiến thức về khoa học não bộ giúp nuôi dạy trẻ trở
thành con người toàn diện hon.
Cuốn sách Dạy con kiểu Nhật (giai đoạn o tuổi) là cuốn sách đưực đúc
rút từ kinh nghiệm mà tôi và vợ tôi - Kayoko - rút ra đưực từ quá trình nuôi
dạy hai con chúng tôi. Những người đưực giáo dục bằng phưong pháp này
thực tế đang rất thành công trong xã hội.
Trước 3 tuổi, nếu chúng ta không kích thích tất cả các phần não bộ làm
việc, đặc biệt là không nâng cao hoạt động của vùng vỏ não trước trán của
vỏ đại não thì sự phát triển trí tuệ cũng như trí thông minh của trẻ sau này
sẽ bị cản trở.
Giáo dục o tuổi coi trọng việc tăng cường “trí nhớ làm việc”, “hệ thống
khen thưởng”, “tế bào thần kinh phản chiếu”, “ức chế hành động”, “phản xạ
bẩm sinh”. Tôi sẽ nói rõ hon về những điều này trong nội dung cuốn sách

nhưng mong các bạn hãy ghi nhớ những từ khóa này để chúng ta cùng trải
nghiệm một cách nuôi dạy trẻ tràn đầy tình yêu thưong.

TẠO NÊN BỘ NÃO
TH IÊN TÀI
• Trẻ vừa m ói đưực sinh ra đã có thê “học” ?
• Trẻ o tuổi chưa biết nói cũng chưa đứng vững và đi lại đưực trên đôi chân của mình nhung
trong bộ não nhỏ bé của trẻ đang diễn ra những biến đổi rất lớn.
• Chúng ta hãy cùng tìm hiểu về bộ não của trẻ.

NÃO BỘ CỦA TRẺ BẮT ĐẦU PHÁT TRIEN
T ừ TRONG BÀO THAI
Hầu hết các tếbào thần kỉnh đưọ*c hình thành trong bào thai

Sự tă n g trư ở n g của n ã o b ộ tro n g b à o th a i

25 ngày

5 tháng

35 ngày

6 tháng

40 ngày

7 tháng

50 ngày

8 tháng

100 ngày

9 tháng

Tếbào thần kinh não bộ của thai nhi nhanh chóng đưực hình thành từ
giai đoạn 6 tháng tuổi. Khi đưực sinh ra, các tế bào thần kinh trong bộ não
trẻ đã hoàn thiện gần bằng bộ não của ngưòi trưởng thành. Các tế bào thần
kinh này rất mảnh và hầu như không có mối liên kết vói nhau. Tuy nhiên,
nhờ có các khóp thần kinh nên các mối liên kết này đưực hình thành tạo
nên một mạng lưói bao trùm dày khít xung quanh các tế bào thần kinh và
bản thân các tế bào cũng dần lớn lên.
Trích từ Th&i báo Kinh tế Nhật Bản. Phần phía trên của hình minh họa
là độ lớn của não từ 2 5 -10 0 ngày tuổi. Phần phía dư&i của hình minh họa
thê hiện cấu trúc của não bộ.

Con người được sinh ra chưa hoàn thiện
Con người được sinh ra chưa hoàn thiện

So vói các động vật khác, thòi kỳ bào thai
và thơ ấu của con người dài hơn. Ngay trong
thòi kỳ bào thai, não bộ người đã tăng trưởng
nhưng não bộ không thể phát triển quá lớn do
cần phải phù họp vói độ lớn của tử cung và độ
hẹp của đường sinh sản. Cho nên khi sinh ra,
bộ não vẫn chưa được hoàn thiện mà mói chỉ có được những phản xạ và
hoạt động cần thiết sau sinh. Vì thế, thòi kỳ thơ ấu chính là lúc bộ não dần
dần học tập và tích lũy những hoạt động khác.

NÃO BỘ CỦA TRẺ
V ớ i 5 g iá c q u a n v à 4 n ă n g l ự c g iú p tr ẻ c ả m n h ậ n m ọ i t h ứ

Trí nhớ làm việc

Khả năng vận động^

ghi nhớ tạm thời để thực hiện một
việc nào đó. Trí nhớ làm việc bắt đẩu
phát triển từ 2 tháng sau khi sinh và khi
được khoảng 6 tháng tuổi, trẻ có thể
nhớ được vật vừa nhìn thấy trong

khả năng vận động của trẻ mới chỉ thể

Với trẻ sơ

hiện qua hoạt động phản xạ đối với những

sinh, dù chúng ta có chạm vào

kích thích nhưng việc lặp đi lặp lại các phản

da trẻ cũng không cảm tháy thích thú

xạ đó giúp trẻ dẩn dẩn sẽ nám được

mà mới chỉ có m ột chút phản xạ.Trẻ sẽ

tay, nghe được âm thanh và cầm

dần cảm thấy dẻ chịu nếu chúng ta

được đổ vật v.v...

thường xuyên xoa bóp nhẹ nhàng

khoảng 1 giây mặc dù chưa

Rãnh trung tâm

được tập luyện.

Khả năng suy nghĩ
Sau khi sinh khoảng
4 tháng, trẻ có thể phán đoán
xem mẹ sẽ làm gì. Nếu bạn nói
chuyện với trẻ, trẻ sẽ phán đoán hành
động tiếp theo và chờ đợi.

vào da cho trẻ.

Vị giác

:hả năng bắt ch ư ớ c
ở vùng số
44 của não bộ có trung
khu thẩn kinh tối cao thực hiện
hành động bắt chước được gọi là
"hệ thống tế bào thần kinh phản
chiếu". Do đó sau khi sinh khoảng
2 tháng, trẻ có thể bắt chước
hoạt động của mặt
và tay bằng ý chí
của mình.

XÚC giác

Ngay sau khi sinh ra,

Trí nhớ làm việc là việc

\

Vào khoảng
tuẳn mang thai thứ 6,
nụ vị giác giúp nhận biết
được vị đã được hình thành
ở não. Sau khi sinh khoảng 4,
5 tháng, đáu lưỡi trẻ đã
có thể cảm nhận vị ngọt
và chua.

Thị giác
Sau khi sinh,
trẻ đã nhìn được lờ m ờ
nhưng vẫn khó phân biệt được
các màu phức tạp. Trẻ mới chỉ
nhận biết được các màu đơn
như xanh hay đỏ.

Khứu giác
Ngay sau
khi sinh, khứu giác trẻ đã
bắt đầu phát triển giúp trẻ có thể
nhận ra mùi của mẹ. Hơn nữa, trẻ
còn có thể phân biệt được mùi dẻ
chịu và mùi khó chịu.

Thính giác
Từ khoảng tháng
thứ 7 mang thai, các mạch thán
kinh đã bắt đẩu hình thành, từ giai
đoạn này, trẻ đã có thể nghe được các
âm thanh. Đ ôi lúc, trẻ cũnq phản

^

N/

TỂ BÀO THẦN KINH VÀ KHỚP THẦN
KINH TẠO NÊN BỘ NÃO
Nếu số lượng các khó*p thần kinh tăng lên, trẻ sẽ có bộ não
thiên tài

Bắt não bộ làm việc bằng cách kêt nôi các tê bào thân kinh
Các tế bào thần kinh trong não bộ đưực hình thành từ 3 nhân tố: thân
tế bào mang nhân, phần đuôi gai kéo dài ra từ thân tế bào và sợi trục. Đầu
sợi trục sẽ liên kết vói đuôi gai của tế bào thần kinh khác tạo nên mạch
thần kinh giúp não bộ làm việc.
Khóp thần kinh là tên gọi của kẽ hở giữ vai trò là các mắt nối giữa các
tế bào thần kinh này, khóp thần kinh đưực tạo ra nếu não bộ và các tế bào
thần kinh đưực sử dụng, số lưựng các khóp thần kinh càng nhiều thì càng
có nhiều mạch thần kinh của tế bào thần kinh và việc truyền đạt thông tin
sẽ tốt hon. Có nghĩa là có một bộ não thông minh.
Mặt khác, nếu không sử dụng các tế bào thần kinh thì các khóp thần
kinh sẽ giảm đi, thậm chí chính tếbào thần kinh đó sẽ chết đi. Chính vì vậy,
trong giai đoạn này, cần phải gia tăng các khớp thần kinh và sử dụng các tế
bào thần kinh một cách có hiệu quả.

Nhân tế bào
Túi khớp
thần kinh

Chất dẫn truyé
thần kinh .

Bộ phận
nhận cảm

Trong túi khớp thẩn kinh có chất
dẫn truyền thần kinh. Nếu thông tin
thần kinh được truyền đến, túi khớp
thần kinh sẽ di chuyển, chất dẫn
truyền thẩn kinh được phát ra và bộ
phận nhận cảm sẽ tiếp nhận.

15

20

•Theo nguồn Sự phớt triển của nào bộ và cơ thể của trẻ
(Kubota Kisou/1981)

Não được hình thành trong thời kỳ thơ ấu

Sợi trục

So vói các cơ quan khác, não bộ phát triển vượt bậc và từ rất sóm. Khi
các mạch thần kinh bắt đầu hình thành, các đuôi gai và tế bào thần kinh sẽ
lớn hơn. Điều này khiến dung lượng não bộ to lên, vì vậy trong thòi thơ ấu
cần tạo ra các kích thích và không ngừng luyện tập giúp làm tăng số lượng
các mạch thần kinh càng nhiều càng tốt.

TẠI SAO CẦN GIÁO DỤC o TUỎI?
SỐ lượng khớp thần kinh lúc o tuổi ảnh hưửng đến sự phát
triển của trẻ

Điều quan trọng khi o tuổi là tăng được càng nhiều khớp
thần kinh càng tôt
Tại thòi điểm trẻ được sinh ra, hầu như tất cả các tế bào thần kinh đều
đã được hình thành. Nhung số lượng khớp thần kinh ít nên gần như giữa
các tế bào thần kinh chưa có mối liên kết. Giống như sơ đồ dưới đây, số
lượng các khớp thần kinh sẽ khác nhau ở các vị trí khác nhau trên não bộ.
Nhưng ngay sau khi sinh, nếu ta bắt não bộ trẻ làm việc để sử dụng các tế
bào thần kinh thì số lượng các khớp thần kinh sẽ tăng lên và mật độ đạt
được tối đa trong giai đoạn trẻ từ 8 tháng sau sinh đến khoảng 3 tuổi.
Các mạch thần kinh được hình thành nhờ sự liên kết giữa các tế bào
thần kinh, khi mật độ các khóp thần kinh đạt tói mức cao nhất trẻ sẽ thực
hiện được các hoạt động cơ bản (nhìn, nghe, sờ) của vùng đó.
Sơ đồ dưới đây là sự biến đổi giá trị trung bình về số lượng các khớp
thần kinh theo độ tuổi. Ớ các giai đoạn đỉnh, nếu ta không có những kích
thích phù họp để các tế bào thần kinh làm việc thì chắc chắn giá trị đỉnh
của các khóp thần kinh sẽ xuống thấp. Sau này, nếu trẻ học tập có sử dụng
các tế bào thần kinh thì các liên kết của mạch thần kinh sẽ đầy lên nhưng
chỉ là giúp cho đường cong suy giảm thoải dần thôi.
Nếu đã để quá giá trị đỉnh rồi thì sau này dù có sử dụng các tế bào thần
kinh cũng chỉ có thể tăng một chút ít ỏi các khóp thần kinh. Cho dù có tăng
được cũng chỉ là khoảng 1 - 2 khóp vói mỗi một tếbào trong 1 năm, không
đủ để thay đổi đường cong của biểu đồ.

Tuy nhiên, đường cong này sẽ thay đổi tùy vào cách cha mẹ bắt các tế
bào thần kinh làm việc. Điều quan trọng là ngay sau khi sinh phải kích
thích lên tất cả các vùng trên não trẻ và bắt chúng làm việc, cầ n phải kích
thích tất cả các giác quan. Cha mẹ cần nói chuyện vó i trẻ, dành nhiều thòi
gian tạo nên nhiều kích thích vói trẻ. Chính những hành động kích thích
này là món quà lớn nhất đối vó i sự phát triển của trẻ.

Lí do mật độ các khớp thần kinh giảm
Mật độ các khóp thần kinh tăng
nhanh nhất trong giai đoạn từ 1~ 3
tuổi, đạt đến đỉnh điểm là giai đoạn
khoảng 3 ~ 5 tuổi, sau đó sẽ giảm
dần do các tế bào thần kinh có chứa
các khớp thần kinh không liên kết
đưực chết đi. Hiện tượng này gọi là
“cắt gọt” . Điều quan trọng của việc
luyện tập lặp đi lặp lại trong thòi kỳ
này là để tăng các khớp thần kinh
bằng cách thường xuyên tạo ra các
kích thích, đồng thòi củng cố các
mạch thần kinh duy trì mật độ và
tạo ra càng nhiều mối liên kết càng
tốt.

Khớp thẩn kinh/IOOp

0

1 2

3 4

5

6

7 8

9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Tuổi
• Mật độ trung bình các khớp thán kinh
theo nhiéu độ tuổi/Huttenlocker (1996)

CH Ỉ C H A MẸ MỚI CÓ TH E TẠO R A BỘ
N ÃO T H IÊ N T À I CHO T R Ẻ
Đ ứ a tr ẻ n à o c ũ n g có th ể trỏ* th à n h th iê n tà i h a y co n n g ư ừ i ư u
tú
Chúng ta phải bắt đầu giáo dục cho trẻ ngay từ ngày trẻ đưực sinh ra.
Bởi nếu bắt não bộ làm việc sớm, các khóp thần kinh tăng lên và hình
thành nên các mạch thần kinh. Các bà mẹ hãy chú ý đến 6 điểm sau ngay từ
ngày bắt đầu làm mẹ.

I. Không so sánh con mình với những đứa trẻ khác
Khi sinh con ra, đầu tiên bạn hãy sờ vào khắp cơ thể bé nhìn thật kỹ
xem có gì bất thường không. Dù không có bất thường gì nhưng mỗi trẻ lại
lơn lên theo cách riêng của chúng, nên việc so sánh con mình vói những
đứa trẻ khác là sai lầm.

2

.

Không được bỏ bê

Trẻ con được sinh ra vẫn còn non nớt và chưa thể tự lập được. Cha mẹ
phải nhận thức rằng cần phải chăm sóc và giáo dục cho trẻ từng chút một.

3. Bắt trẻ học hàng ngày
Khi trẻ o tuổi, việc học tập đồng nghĩa vói kích thích 5 giác quan và cơ
thể trẻ. Điều quan trọng là hàng ngày phải thực hiện dần những kích thích
phù họp vói từng thòi kỳ của trẻ.

4. Học cùng trẻ
Lúc o tuổi là thòi kỳ trẻ có những thay đổi mãnh liệt nhất trong suốt
cuộc đòi con người, nhưng ở mỗi trẻ lại có sự phát triển khác nhau. Cuốn
sách này mang tính chất tham khảo về các thòi kỳ học tập của trẻ cho các
bậc cha mẹ. Bạn hãy đọc và áp dụng chúng một cách linh hoạt để phù họp
vói sự phát triển của con mình.

5. Giữ gìn sức khỏe
Sự phát triển của trẻ là không ngừng nghỉ. Nếu chúng ta dừng việc học
tập cho trẻ có nghĩa là trì hoãn sự gia tăng các khóp thần kinh trong khoảng
thòi gian đó. Chính vì vậy, cha mẹ phải chú ý đến sức khỏe của mình để
giúp trẻ học tập hiệu quả.

6. Cảm thấy thú vị khi tiêp xúc với trẻ
Nếu cha mẹ biết bắt não bộ làm việc đúng cách, họ sẽ thấy ngay được
thành quả của việc dạy con. Để bắt não bộ làm việc đúng cũng như để nhận
ra được những thành quả đó thì cha mẹ cần cảm thấy thích thú khi tiếp xúc

vói trẻ.
Không so sánh con mình vớỉ những đứa trẻ khác

DIỀU KIÊN
t CHA ME
CẦN CHUẨN BI

Không đươc bỏ bê
Bắt trẻ hoc hàng ngày
Hoc cùng trẻ
Giữ gìn sức khỏe
Cảm thấy thú vi khỉ tiếp xúc vớỉ trẻ

VÙNG VỎ NÃO TRƯỚC TRÁN QƯYET
ĐỊNH Sự THÔNG MINH CỦA BỘ NÃO
Phát triển vùng sô' 10 - đặc trưng mang “tính con ngưừi”

Giáo dục lúc o tuổi rèn luyện vùng số 4 6 và vùng số 44
Ớ đây, tôi giải thích một chút về sơ đồ giải phẫu mặt cắt của não bộ. Sơ
đồ này gọi là “Bản đồ vỏ não Brodmann” đã chia não bộ thành 52 vùng dựa
vào sự làm việc của não. Đại não được chia thành 5 thùy đó là: thùy trán,
thùy đỉnh, thùy chẩm, thùy thái dương và thùy đảo. Vùng vỏ não trước trán
là phần phía trước của thùy trán được đánh số từ vùng số 8 đến vùng số 10
trong sơ đồ.
Nếu diễn đạt chức năng của vùng vỏ não trước trán bằng một từ thì đó
là nơi "suy nghĩ”. Trừ phản xạ, còn tất cả những phản ứng đều được quyết
định ở vùng vỏ não trước trán. Những thông tin truyền đến vùng vận động
(vùng số 6 và vùng số 4), từ đây phát ra mệnh lệnh đến các cơ rồi mói dẫn
đến hoạt động thực của tay chân. Trong vùng vỏ não trước trán có vùng
phía ngoài cùng nhất là vùng số 10 (vùng trước trán). Đây là vùng làm việc
khi “tiến hành đồng thòi hai việc”, “tiến hành công việc có thứ tự”, “quyết
đoán”, “kiểm soát tình cảm”, là vùng đặc biệt thể hiện đặc trưng của con
người.

Ngay sau vùng số 10 là vùng số 46, là vùng trí nhớ làm việc thực hiện
ghi nhó* tạm thòi - đóng vai trò rất quan trọng để bắt vùng số 10 làm việc.
Vùng số 10 cũng làm việc ngay sau khi đưực sinh ra nhưng bắt đầu phát
triển mạnh nhất vào khoảng 5 tuổi. Nếu từ lúc o tuổi, ta rèn luyện cho trẻ
vùng số 46 về trí nhớ làm việc và vùng số 44 làm việc khi thực hiện “bắt
chước” hoặc “dự đoán” thì các mạch thần kinh sẽ vững chắc thúc đẩy sự
phát triển của vùng số 10.

Bản đồ vỏ não Brodmann và sự phân bổ

THẾ GIỚI CỦA TRẺ BIẾN ĐỎI MẠNH MẼ
TRONG 12 THÁNG ĐẦU
1 năm biến đổi chóng mặt trong cuộc đò*i mỗi con người

Bạn đừng lo lắng mà hãy quan sát sự trưởng thành của trẻ
từng ngày từng ngày một
Trong 12 tháng đầu sau sinh, thế giói của trẻ dường như hoàn toàn thay
đổi. Từ một đứa trẻ vẫn chưa thể mở to mắt, mói chỉ biết khóc yếu ót lại

dần dần có thể đi lại, nói chuyện và hiểu đưực những điều phức tạp.
Lúc này, khi chăm sóc trẻ, cha mẹ sẽ luôn lo lắng rằng không biết con có
phát triển khỏe mạnh không, có lớn theo đúng tiêu chuẩn về độ tuổi không,
sau này con có thể nói chuyện, có thể đi lại bình thường không v.v...
Nhưng chính những lo lắng này lại thể hiện tình yêu thưong của cha mẹ
vói trẻ. Các bà mẹ hãy tự tin vào bản thân mình khi nuôi dạy trẻ nhé.
Dù cân nặng của trẻ hoi ít so vói tiêu chuẩn trung bình hay trẻ không
vận động đưực theo đúng độ tuổi nhưng nếu mắt trẻ lúc nào cũng tinh
nhanh, chân tay lanh lẹ thì trẻ hoàn toàn không có vấn đề gì cả.

NGỔN T ừ
Hội thoại kết họp các từ đon
Khi sinh ra, trẻ mói chỉ biết khóc nhưng sang giai đoạn này, trẻ đã dần
biết phát âm và bắt đầu nói đưực các từ đon như “ba”, “chà”, “bà”, “gâu
gâu” v.v... Trẻ vẫn chưa thể nói thành câu nên chỉ biết nói các từ đon rồi kết

họp vói cử chỉ chân tay để truyền đạt điều mình muốn nói.

THT GIÁC
Trẻ đã nhận biết đưực cự li đến mục tiêu gần xa
Đến thòi kỳ biết bò và vịn tay để đi men theo, trẻ dần dần có những
hoạt động cao cấp hon như phán đoán được khoảng cách gần xa vói mục
tiêu chứ không chỉ nhìn đồ vật. Trẻ có thể sử dụng tay một cách tự do nên
dần quen vói việc nhìn vật theo hình khối và dần dần có thể xử lí những
hoạt động nhanh hon.

NHTP ĐIÊU T R O N G T N G À Y
Trẻ bắt đầu có thói quen hoạt động nhiều hon và ngủ say vào ban đêm
Khi đã biết bò và vịn tay để đi, trẻ sẽ luôn lặp đi lặp lại hành động tìm
một mục tiêu nào đó rồi đi tói. Trẻ bắt đầu thích dùng tay để choi nên cũng
giỏi choi một mình hon. Cho nên ban ngày trẻ sẽ thức nhiều hon và ban
đêm sẽ ngủ sâu hon.

VẤN ĐỔNG
Tinh thần thách thức rất cao
Chân tay cũng như cơ thể trẻ đã
dần cúng cáp. Vói những bé biết đi
sớm đã biết đi giày, khoảng 12
tháng tuổi, trẻ đã biết vịn vào đâu
đó để đi men theo. Ở độ tuổi này,
trẻ càng ngày càng muốn thử thách
và hiếu kì vói nhũng điều mói lạ.

GHT NHỚ
Trẻ nhớ đưực lâu hon đồ vật đã
giấu đi

Trí nhớ làm việc bắt đầu phát
triển, dù bạn có dùng khăn mặt che
đồ choi đi thì khoảng trong 10 giây,
trẻ vẫn nhớ đưực. Nếu ta luyện tập
nhiều lần cho trẻ về chỗ cất đồ choi
thì trẻ có thể nhớ đưực đến tận
ngày hôm sau.

KHẢ N Ấ N G NHÁT
Trẻ ghi nhớ khả năng nhai sẽ
giúp kích thích não bộ phát triển
Bắt đầu ăn dặm, trẻ sẽ có hứng
thú vói việc ăn uống. Trẻ chưa đủ
răng nên không thể nhai đưực đồ
ăn cửng, nhưng nếu cho trẻ ăn đồ
khô hoặc bò bít-tết cắt nhỏ trẻ sẽ cố
gắng nhai, như vậy dần dần trẻ sẽ
có đưực khả năng nhai và khả năng
tập trung.

SAU KHI SINH:
T ừ o - I THÁNG
TUỔI

Nhận ra
giọng mẹ
Ngay từ khi sinh ra,
trẻ đã phân biệt được
giọng nói.

Khóc
Trẻ thể hiện mình đang
đói hoặc khó chịu.

WỊr

_

Thực ra trẻ r ấ t ^
khổ tính với vị ■

\

Nụ vị giác của trẻ đã
bắt đẩu hình thành từ
tuẩn thứ 6 của thai kỳ.

V

Bú ti
Hành động phản xạ
để sinh tồn.

Phán đoán
Bạn hãy nói chuyện
để trẻ biết bạn sẽ
làm gì.

THỈNH GIÁC

NÓI CHUYỆN VỚI TRẺ TRƯỚC KHI BẠN
HÀNH ĐỘNG
Giúp trẻ rèn luyện năng lực dự đoán ngay từ ngày mới sinh
Trước khi thực hiện một hành động nào đó như khi định cho trẻ bú,
thay bỉm cho trẻ hay đưa trẻ ra ngoài, bạn hãy cho trẻ nhìn bình sữa, tã sẽ
thay hay chiếc mũ rồi nói vói trẻ: “Con yêu, bây giờ ta sẽ... nhé”. Bằng cách
lặp đi lặp lại nhiều lần như vậy dần dần khi nhìn những đồ vật đó, trẻ sẽ
đoán đưực mẹ định làm gì. Hầu như trong vòng khoảng 1 năm tuổi, trẻ sẽ
biết dự đoán, khi mẹ gọi trẻ sẽ mong chờ và chuẩn bị để đón nhận hành
động tiếp theo. Nên nhó* rằng khi nói chuyện vói trẻ, bạn phải gọi tên trẻ
trước tiên.

Hãy cho trẻ nhìn đồ vật có liên quan đến hành động mà bạn đang định làm rồi nói vói trẻ để trẻ

chuẩn bị.

TÌM HIỂU VẼ NÃO BỔ
Việc bắt chuyện không phải là ”hiệu lệnh”
Bạn hãy nhớ khi định làm gì đó, hãy nói vói trẻ. Mặc dù trẻ chưa hiểu
đưực ý nghĩa các câu nói nhưng vùng ngôn ngữ của trẻ đã làm việc. Đây
chính là hành động chuẩn bị giúp trẻ hiểu đưực ngôn ngữ và phát âm.
Hành động chuẩn bị này đã có từ khi trẻ đưực sinh ra. Khi trẻ hiểu đưực
tiếng mẹ gọi, số lưựng tế bào thần kinh làm việc đã tăng lên. Việc mẹ nói
vói trẻ như vậy không phải là “hiệu lệnh” mà là cách bắt não bộ của trẻ làm
việc.
VÂN ĐỘNG

NẮM CHẶT VÀ XÒE RA
Giúp trẻ dùng tay điêu khiển được đồ vật
Bạn hãy chú ý đến bàn tay trẻ. Nó có đang nắm chặt không? Ngay từ khi
sinh ra, trẻ đã có phản xạ nắm hai tay. Nếu bạn thấy tay trẻ đang xòe ra, hãy
nắm tay trẻ lại. Nếu bạn ấn chặt một que dài - như cái bút chẳng hạn - vào
tay trẻ rồi kích thích để bốn ngón tay trẻ nắm lại giống như đang đưực tay
mẹ nắm thì trẻ sẽ ghì lại. Lúc này, ngón tay cái của trẻ sẽ chĩa ra bên ngoài.
Nếu tay trẻ đã nắm chặt, bạn hãy kích thích vào mu bàn tay để tập cho trẻ
xòe tay ra. Đê trẻ thực hiện mỗi hành động nắm chặt rồi xòe ra trong
khoảng 3~5 giây rồi lặp lại. Bằng cách luyện tập nhiều lần như vậy, bạn sẽ
giúp trẻ nắm tay đưực chặt và xòe tay đưực rộng hon.

Nếu bạn vuốt bàn tay của trẻ
đang nắm từ mu bàn tay đến
cổ tay, trẻ sẽ xòe tay ra.

Nếu bạn kích thích bằng một đồ vật
giống như cái ống nhỏ ở giữa ngón
tay cái và ngón tay trỏ của lòng bàn
tay thì trẻ sẽ nắm tay lại. Khi trẻ nắm
chặt, hãy chú ý hướng dẫn để trẻ
hướng ngón tay cái ra ngoài.

TÌM H ĨẼ U V Ẽ N Ấ O B Ổ
” Phản x ạ nắm " giúp trẻ nắm chặt tay
Ngưòi ta gọi phản xạ nắm đồ vật bằng tay là “phản xạ nắm”. Phản xạ là
hình thức hoạt động cơ bản của hệ thần kinh, trên cơ sở các phản xạ hệ
thần kinh chỉ huy và điều hòa mọi hoạt động của cơ thể. Ở phản xạ nắm,
nếu bạn sờ hoặc ấn vào lòng bàn tay trẻ, phản xạ sẽ làm việc, các tế bào
thần kinh vận động chi phối gân tay sẽ làm việc khiến các gân có chức năng
nắm tay co lại tạo nên hành động nắm tay. Chúng ta sử dụng phản xạ này
để luyện tập cho trẻ tự nắm chặt hoặc xòe tay ra.
THI GIÁC

TẬP NHÌN CHĂM CHÚ
Trẻ rất thích nhìn đồ vật
Ngay từ khi mói sinh ra, trẻ đã có thể nhìn đồ vật. Cho nên bạn hãy bắt
đầu luyện tập kích thích võng mạc cho trẻ ngay từ khi sinh ra. Lúc đầu, hãy
dùng khuôn mặt mẹ để kích thích trẻ. Bạn hãy ngồi hướng về phía trẻ cách
xa khoảng 30 cm, nói vói trẻ là “Mẹ đây” rồi nhìn chăm chú vào mắt trẻ.
Nếu đôi mắt trẻ nhìn bạn chăm chú là bạn đã thành công. Bạn hãy lặp đi
lặp lại hành động này khoảng 3 - 5 lần. Tầm nhìn của trẻ rơi vào khoảng 50
độ tính từ trên xuống dưới, từ trái sang phải nên khi luyện tập, bạn hãy chú
ý để trẻ nhìn được chính diện đồ vật. Khi luyện tập cho trẻ bạn có thê dùng
các đồ vật có trong nhà nhưng trẻ sẽ có khuynh hướng thích nhìn mặt
người nên bạn hãy vẽ mặt người ra tờ giấy rồi cho trẻ nhìn cũng là một
cách hay.

Khi th a y bỉm ch o trẻ hay ch o
trẻ bú, hãy chú ý đến tẩm nhìn
của trẻ để bắt chuyện g iú p trẻ
chăm chú nhìn vào bạn.

T ÌM H IỂ U V Ế N Ã O BỒ
T h ần k in h th ị g iá c củ a tr ẻ s ẽ p h á t tr iể n nhò* v à o v iệ c lu y ệ n tập
n h ìn
Trẻ m ói sinh ra đã thích vận động mắt bằng cách nhìn mông lung ra
xung quanh. Nếu bạn dừng hành động ở một điểm nào đó trong tầm nhìn
để trẻ nhìn chăm chú thì dần dần, trẻ sẽ nhìn rõ đưực đồ vật. Bạn nên đặt

đồ vật cách trẻ khoảng 30 cm trở lên. Hai mắt trẻ chưa thể hướng tiêu
điểm vào vật thể và nhìn chăm chú đưực. Điều quan trọng là bạn khiến
mắt, thần kinh thị giác và vùng thị giác của trẻ làm việc dựa vào việc luyện
tập nhìn chăm chú như thế này.

ĐI Ế m

t.ư u ỷ

T ầm nhìn của trẻ vẫn còn hẹp
Tầm nhìn của trẻ chỉ rộng hon một chút so
vói độ rộng của mắt. Bạn hãy chú ý đến độ
rộng này để đặt đồ vật cho trẻ nhìn.
V Â N ĐỘNG

LUYỆN TẬP CHO T R Ẻ N ẰM SẤP N G A N G
ĐẦU
Bư ớ c đệm giúp trẻ tập bò
Các bậc cha mẹ thường lo lắng trẻ sẽ ngạt thở và mắc hội chứng đột tử
ở trẻ sơ sinh nên sự để con nằm sấp. Tuy nhiên, nếu luyện tập lúc trẻ đang
thức thì không có nguy hiểm gì cả. Hơn nữa, nếu luyện tập cho trẻ nằm sấp,
trẻ sẽ sớm biết bò. Ngoài ra, còn có một lợi ích nữa là trẻ sẽ sớm tiếp nhận
được các kích thích chỉ có thể tiếp nhận được khi trẻ nằm sấp. Một ngày
khoảng vài lần, những lúc tâm trạng trẻ tốt, bạn hãy luyện tập cho mặt trẻ
quay sang một bên rồi vừa quan sát để đảm bảo trẻ vẫn có thể thở tốt vừa
vuốt nhẹ phần gáy để đầu trẻ ngẩng lên.

Bạn hãy để tay trẻ sang bên cạnh để không bị ép sát xuống sàn.

Hãy luyện tập cho trẻ nằm sấp trên khăn bông hay miếng đệm
lót để không cản trỏ* hô hấp của trẻ.

TÌM HIỂU VẼ NÃO BỔ
Trẻ ngẩng đầu lên đưọ*c do các co* ỏ* lưng
Khi ngẩng đầu hướng lên trên thì các cơ ở lưng trẻ sẽ co lại. Nếu các cơ
này đã làm việc thì trẻ có thể ngẩng đầu lên và dần dần sẽ biết bò. Bằng
cách lặp đi lặp lại hình thức luyện tập này, thòi gian trẻ có thể ngẩng đầu
lên sẽ kéo dài hơn. Khi định chuyển hướng trẻ, bạn hãy xoa lưng cho trẻ đê
hỗ trợ việc co các cơ lưng.

ĐI Ếm t.ưu

ỷ

Chú ý để trẻ không bị ngạt thỏ*
Khi luyện tập nằm sấp, bạn nhất định phải ở bên cạnh trẻ. Chú ý không
nên dùng chăn bông mềm để tránh ảnh hưởng đến khả năng hô hấp của
trẻ.

LUYỆN TẬP BẮT CHƯỚC
Nâng cao năng lực diễn đạt và cảm tính cho trẻ
Sau khi sinh khoảng 2 tuần, trẻ đã có thể bắt chước theo biểu cảm
khuôn mặt của mẹ. Nếu bạn nhìn vào trẻ rồi há miệng ra, trẻ cũng sẽ há
miệng, nếu bạn thè lưỡi ra, trẻ cũng sẽ thè lưỡi. Từ giai đoạn này chúng ta
nên thể hiện cho trẻ biết nhiều trạng thái để trẻ bắt chước. Nếu trẻ đã bắt
chước được các biểu cảm khuôn mặt rồi, bạn hãy chuyển sang tay. Nếu bạn
nắm tay chặt rồi xòe ra, trẻ cũng sẽ bắt chước. Nếu trẻ không bắt chước,
bạn hãy cho trẻ nhìn kỹ khoảng hon 20 giây rồi chờ phản ứng của trẻ. Nếu
trẻ bắt chước đưực, bạn hãy khen “Con thật giỏi” và vuốt má hay thom trẻ
để khích lệ. Nếu trẻ không bắt chước đưực thì bạn cũng đừng vội lo lắng.

TÌM HIỂU VF. NÃO BỔ
Bắt chưtVc giúp "tế bào thần
kinh phản chiếu" làm việc
Vì khi thực hiện hành động bắt
chước, “hệ thống thần kinh phản
chiếu” nằm ở vùng số 44 của não bộ
sẽ làm việc. Hệ thống thần kinh này
có vai trò hỗ trự việc bắt chước của
hành vi vận động. Hệ thống này làm
việc tích cực nhất ở khoảng tuần
2 - 3 sau sinh. Cho nên, trong
khoảng thòi gian này, trẻ dễ dàng
có phản ứng bắt chước. Nếu trong
giai đoạn này không luyện tập lặp đi
lặp lại hành động để trẻ bắt chước
thì sau này, bạn sẽ gặp rất nhiều
khó khăn. Hon nữa, tế bào thần
kinh phản chiếu cũng làm việc giúp
trẻ nhìn biểu cảm của đối phưong
để đoán xem họ đang nghĩ gì.

ĐIẾM T.ƯU Ỷ

Để trẻ dễ dàng bắt chưó*c
1. Bạn hãy ngồi chính diện để trẻ nhìn rõ biểu cảm khuôn mặt và tay
chân.
2. Nếu trẻ không bắt chước, bạn hãy xoa đầu, xoa tay hỗ trự để dần dần
giúp trẻ có thể bắt chước (ví dụ: Nếu trẻ không thè lưỡi được, bạn hãy
giúp trẻ há miệng rồi đẩy lưõi ra.)
3. Nếu trẻ làm ...