Mục lục
Chương 1
Chương 2
Chương 3
Chương 4
Chương 5
Chương 6
Chương 7
Chương 8
Chương 9
Chương 10
Chương 11
Chương 12
Chương 13
Chương 14
Chương 15
Chương 16
Chương 17

Chương 18
Chương 19
Chương 20
Chương 21
Chương 22
Chương 23
Chương 24
Chương 25
Chương 26
Chương 27
Chương 28
Chương 29
Chương 30

Chương 1
Pha nằm trên phản nhà ngoài ,một tay vắt ngang trán ,một tay cầm cái quạt mo,thỉnh
thoảngđập phành phạch xuống chiếu.Anh không nực nhưng phải phẩyluôn như thế
,đểđánh tiếng rằng mình vẫn còn thức.
Làm lụng quần quật suốt ngàyở ngòaiđồng ,Pha mệt lắm.Mọi tối ,vào lúc này
,anhđươngđánh một giấc ngon ,nhưng hôm nay vì bận rộn ,nên anh có sứcđể nghe
ngóng và chờđợi.Vàđể lo lắng nửa ,vợ anhđương dở dạđẻ.
Phải, anh không lo saođược.Ngày năm kia cái hôm vợở cữ ,con bé dại ,Phađã một
phen chí khổ.Vìđẻ con so ,nên chịđauđớn quần,quằn quại hàng mấy giờđồng
hồ.Rồiđến khi cuốn queo ,chị không chịu nổi,cứ réo mãi tên chồng lên mà chửi
,những là mày làm khổ bà.Bà trùm Sủng,một bà tắm ,trong ba mươi năm nay ,đã đỡ
cho gần khắp người hàng tổng ,hôm ấy cũng sợ mê,giục anh phải lập tức trèo qua nóc
nhà ,rồi lại lội ao ,từ bờ nọ sang bờ kia ,tuy trời rét như cắt ruột.
Bây giờ Pha nghĩ lại việc ấy mà còn rùng mình ,sợ như người phải đi sứ.
Bởi vậy ,từ lúc bà trùm đến,mỗi khi nghe tiếng bà giục vợ rặn ,và chị ấy ì ặch thở như
người sắp tắt hơi ,anh lại thương vợ và lo cho mình.mãi vẫn vơ nghĩ bao nhiêu ,Pha
cảm cảnh trơ trọi bấy nhiêu.
Thực vậy ,ba anh em ruột của Pha : Quấy thì chết,Quậy thì đi làm ăn ở trên mỏ Thái
Nguyên,Hòa thì cữ tháng chạp năm ngoái,sau hồi đói kém ,đi bạt tận đâu đâu ,chẳng
nhắn tin về.Anh vẫn tưởng hắn ra ngoài tỉnh, nhờ ông bát Hương là chú họ ,vì ông
này buôn bán giàu có.Nhưng không phải.Chị ruột anh ,chị Sáo ,nhờ trời được phong
lưu ,nhưng lại lấy chồng xa.Pha hơn anh em được cái vợ có vốn đi chợ.Gánh hàng xén
đang giá bộ ba chục đồng ấy ,đã cung cấp cho hai miệng đủ ăn ,không phải chạy
ngược chạy xuôi ,và chỗ tám sào ruộng của cha mẹ chia cho ,không đến nỗi chết non

chết yểu.
Nhà Pha ở vào đầu sớm Chũm,làng An Đạo ,làm trong miếng đất thiên thẹo ,rộng độ
mươi bước.Đất ấy của ông bà nhạc cho vợ chồng anh mới cười.Từ khi ăn riêng ,anh
mới cố dúm lấy một cái nhà ,thôi thì để che mưa ,che nắng ,đỡ mang tiếng là có đất
mà đi ở nhờ người khác.
Nhà ấy cũng như phần nhiều nhà trong làng chúng ta ,nó là 2 cái mái lợp tranh,hờ
hững úp trên những bức vách thấp lè tè và mỏng rinh rính.Nó có hai gian ngoài và
một gian buồng ,mà đầu nhà và dưới có rãnh nước đen đặc và nổi váng ,dùng làm chổ
đun nấu.Ánh sáng đáng lẽ được đường hòang lọt vào trong bằng cả một khỏang rộng
không gian.Song ,từ sáng đến chiều thẳm ,người thì đi chợ người thì ra đồng ,nên
ngay từ lúc mặt trời còn lắp ló ,sau bụi tre,cái liếp dùng làm cửa phải hạ xuống.Cũng
bởi lẽ ấy hai vợ chồng ,chẳng ai có lúc nào rỗi được ở nhà mà chăm non quét tước cả.
Nhà này tuy mới làm được có hai năm ,nhưng thì giờ ấy cũng đủ nhiều cho nó phải
làm đúng bổn phận với chu quá lãnh đạm của nó.Cho nên đã lâu nay ,cái nhà ấy lấn
cả ra ngoài cái giới hạn của công dụng.
Mái tranhđầy mạng nhện rủ lủng lẳng xuống hàng tràng ,là một chỗ hứng rấtđược
nhiều nước mưa,và tiện thể cho chảy vào nhà tong tỏng.Từ dưới cái mái ghẻ lỡ ấy đến
mặt phản ồm yếu , là một kho to tát để giữ khư khư lấy một thứ hơi vừa ẩm vừa hôi
,một công trình trộn lẫn rất ít công phu của các thức ăn ,để mặc , để dùng,để ở.Dưới
gằm phản tối tăm là ací trại muỗi ,chỉ chờ lúc có người là thả đội quân du kích.Mắt
nền là cái nền rât tốt ,đầy xanh rêu ,có điểm từng đống mùn mọt hung hung.Dưới tầng
đất là chổ ở rất bình tỉnh của những gia đình đủ các thứ chuột to nhỏ ,tha hồ mà sinh
năm đẻ bảy.Và khắp cả ,từ trên xuống dưới ,từ trong ra ngoài ,từ phải sang trái,nhà ấy
lại cà cái hủ ,đặt quyền sự nhốt vi trùng các chứng bệnh.Xung quanh hũ ,ngay khi chủ
hạ liếp xuống để đi vắng đã hiện ra hàng trăn ,nghìn khe và lỗ để ánh sáng vào ,chẳng
khác gì từng ấy con mắt ghê gớm của các vị hung thần vay quanh tứ phía chòng chọc
nhìn vào, để canh cho một thứ giết người nào ở trong được lọt ra ngoài vậy.

Vậy mà vợ chồng Pha ở mấy năm nay ,đã không tự biết là can đảm.Hơn nửa lần àno
đẻ,chị vẫn nằm trong buồng và mời bà trùm Sũng đến đở cho.
Bà trùm bước chân lên hè lúc nào ,là bắt chị rặn lúc ấy.Bà vạch cái khăn bằng the che
đôi mắt đã về già để cố nhìn cho rõ,rồi bước chân vào buồng.
- Gớm ,sao mà tối thế này ,có cho xin cái đèn không?Nào cứ cố lên.Trời phật đền cho
tằhng Cu thì tha hồ mà mừng.
Rồi cười ra ý bằng lòng ,bà bảo:
- Được, buồng gái đẻ kín đáo thế này càng tốt.
Một lát ,sờ sọang chán bà lại cười hỏi :
- Ồ ,thế kêu ở đâu đấy ,tôi chẳng trong thấy gì cả.Có cái đèn vào đây hay không?
Lúc ấy Pha đã châm xong cái đèn rồi.Anh cầm đèn đến cửa buồng ,đặt ở ngưởng và
gọi với vào trong :
- Đèn đấy ,bà ơi.
Bà trùm gắt :
- Gớm ,cậu hạng vừa vừa chớ ,vợ đẻ chứ ai đẻ mà sợ bẩn không dám vào.
Pha chưa kịp đáp thì vợ đã hì hạch thở ,vừa gảii thích :
- Nhà tôi giữ vía lắm bà ạ.
Bà trùm dỗ dành :
- Cố lên ,cố nhìêu lên,nó sắp ra rồi.Nín hơi lại mà rặn.
Ngọn đèn Hoa Kỳ khói um ,theo tay răn reo của bà trùm đem vào.Ánh lữa đỏ chiếu ra

ngoài đi lệch về phía cửa.
Phanằm lặng trên phản để nghe
Bên trong vợ anh nghiến răng lại vừa thở hổn hển vừa kêu nắgt từng tiếng :
- Đau lắm bà ơi ,bà có thể làm cách nào cho tôi không chết mất.
Bà tắm gắt tự nhiên:
-Iả vào mồm dại nào?
Bà pha trò :
- Sướng lắm thì khổ nhiều ,ai bảo!Cố lên tí nữa thôi ,nó đã ra được cái đầu rồi.
Từ nãy ,Pha trống ngực thình thình ,bấy giờ thấy nhẹ bỗng ngừơi hẳn,Anh thấy vợ thở
rất mạnh ,chắc là lấy hết hơi sức.
Nhưng chị bỗng quằn quại kêu :
- Khổ lắm ,bà ơi ,nó đã ra đâu ! Tôi tắt hơi mất !
- Phải gió ,lại cứ kêu.Cố lên ,im mà rặn !
-Khốn nạn nàocó imđượcđâu.Đau lắm ! Mệt lắm !
Mỗi lần thấy vợ mếu máo kêu ,Pha lại nhăn nhó mặt theo ,tưởng chừng như chính
mìnhđau vậy.Gía có thểđau thayđược ,chắc anh chẳng từ.Nhưng biết làm thế nào? Pha
lắcđầu thở dài.
Bỗng bàđỡđập tayđánhđét một cái và gắt :
-Ghê gớm muỗi !Bác Pha có cho tôi mượn cái quạt không?
Pha ngồi nhổm dậy ,đứng ngoài cửa ,thò tay vào liếc mắt nhìn trộm và gọi :

- Qụatđây ,bàơi !
Chị Pha tưởng chồng xông xáo vội vàng nằm quay mặt vào vách ,kéo chiếc quần che
cái thân thể lõa lồ.Rồi vừa thở dốc,vừa nghiến răng ,cố nói ra tiếng ,chịđuổi chồng ra
quần quật:
-Đi ra ,khỉ !Phỉ hổđànông
Bà trùmđứng dậy càu nhàu :
- Bácấy có vàođâu nào ! Chồng chứ ai mà thẹn !
Pha sợ tái mét mặt ,Anh yên trí vợ bắtđầu tức ,thì chắc lại nhớđến việc chửi lần
trước.Cho nên lúcđưa quạt cho bà Anh hỏi khẽ:
- Sao lâu thế hỡ bà?
Bà trùm ghé miệng vào tai anh nói thầm ,Mùi quết trầu lại rõ hơn tiếng nói.Song ,Pha
cũng hiểu là bà muốn dặn gì rồi.
Lập tức anh lẳng lặng ra sân,xuốngcái chuồng nhỏ xíu trước kia nuôi lợn.Anh víu vào
cọcđóngở cửa ,cố hết sức lay ,và dần dần nhổ lênđủ bốn cái.
Làm xong anh vui vẻđi rất nhanh lên nhà ,anh tin rằng như vậy vợ anh sẽđẻ dễ
dàng,đẻ ngây bây giờ ,và anh không lo nạn sang sứ nữa.Bà trùmđã bảo anh từ hôm nọ
làm phép như thế rât hiệu nghiệm.
Nhưng chị Pha cứ kêu ,kêu mãi ,và mỗi cơnđau nỗi lên mảnh liệt ,mà chị quần quại
thì bàđỡ lại mắng :
- Rặnđi ,chứ cứ kêu thì bao giờ nó ra ,gớm ,sốt cả ruột !
Chồng thì giục cuống người tađến,mà nàođãđẻ !Để yênở nhà,người tađã ngủđược một
gấic.

Mỗi lúc thấy vợ như kiệt lực ,Pha lại thở dài và thất vọng ,anh lo thế nào cũng phải
chửi ,nên vẫn phải cầm canh bằng chiếc quạt.
Nhưng một lát trong buồng im lặng.Anh lắng taiđể nghe ,Vợ anh không kêu ,mà bà
trùm cũng không giục rặn nữa.Có lẽ hai người cũng mệt và cùng ngủ thiếpđi.
Bỗngđộđầu trống canh ba,Pha thấy vợ rú lên gọi dồn :
- Bàơi ,bà trùmơi !Khổ thân tôi ,đau quá !
Không có tiếng trả lời ,chị Pha gọi chồng :
- Nhàơi ! gọihộ bà trùm dậyđi, mau lên.
Pha cuống quýt nhỗm dậy gọi :
- Bà trùm ,bà trùm ,nhà tôi gọi bà !
Phađón vợ sắpđẻ.Anh lo lắng hơn trước,bà trùmúớ thưa :
-Ơi ,biết rồi ! cố gặng một lúc nửađi
Bà quạt phành phạch dăm cái rồi ngồi dậy.
- Nóđương ra bàơi ,bàđỡ nó cho tôi
-Ờ ,tôiđây.
Chị Pha rặn ,cố nhín hơiđể rặn.Pha hổi hộp ,một lát tiếng nhoe nhoeđưa ra.Pha mừng
rỡ lại hồn.
-Ồ ,thằng Cu
Pha sung sướng quá.Sướng cuốngcả lên.Thế là vợ anh qua cơn vượt cạn.Mà trời
chođứa con trai.Thôi thế cũng bỏ cái công vợ chồngănở hiền lành.

Đứa bé vẫn nhoe nhoe khóc.Bà trùm tắm cho nó.Tiếng nước dội róc rách.Nó càng
khóc.Bà trùm làm gì một lát ,rồi bảo :
- Nóđóiđấy cho nó ngậm vúđể nóđỡ khóc.
Một lát nửa bà bảo :
- Thôi tôi về.
Chị Phaểỏai nói : -Bà ngủ chơiđằngnày ,khuya rồi ,về làm gi.
-Thôi chả ngủđây ,mai mất buổi chợ.
Bà nóiđọan ,ánhđỏ trong buồng chiếu ra nàh ngoài ,bà trùm cầmđèn buớc ra cửa
buồng,chào :
- Bác gái nằm chơi.
Phađứng dậyđưa gậy cho bà vàđỡ lấy câyđèn.Anh dắt bà xuống sân.Bà trùm vạchđôi
con mắt chỉ còn lòngđen bạc phếchđể nhìn Pha ,rồi nói thầm:
-Cũng mayđây ,không có thìđếnđêm.Thôi ,thong thả ,bác trai chơi nhé.
-Để tôiđưa bà về.
-Gĩaơn bác ,sáng trăng như ban ngàyđâymà.
Pha dặn :
-Mai bác đến sớm tắm cho cháu
- Ừ , à này ,nhớ mua nước giãi cho bu nó uống nhé.Chả thuốc nào bằng ,tôi nghiện
đấy ngày nào đi chợ về cũng một bát.

Pha đặt đèn trên hè ,dắt bà trùm Sủng đi.Tuy vậy bà vẫn sờ lối bằng gậy ,vì chẳng
trông rõ gì.Đường trong làng bà chỉ thuộc lòng mà thôi.
Bà trùm qua vạt nước kê cạnh cây cau ,thì dừng lại,bà múc một gáo để uống và sung
sướng kêu lên.
- Mát ruột !
Bà đổ chỗ nước còn thừa vào chum,rồi lại sờ soạng đi.
Pha nâng cổng lên để bà qua ,rồi chào :
- Bà về ,
- Phải ,không dám ,bác chơi.
Đàn chó bắt đầu làm náo động cả xóm Chũm.

Chương 2
Bừng mắt ra ,Pha ngồi nhổm dậy ,Tuy ít ngủ ,nhưng anh tỉnh táo lắm ,Anh lắng tai
nghe tiếng vợ thở đều đều ,bèn khẽ ra nâng hé cái liếp để đi lại nàh bếp.
Trời xanh ngắt ,Vừng đồng đã đỏ ửng ,nhưng ánh nắng chưa láng đến tận sân.Gío hiu
hiu làm xào xạc bụi tre , bỏ rơi những chiếc khô bay tơi tả.
Đứng một nơi râm mát và nghĩ đến vợ đẻ con trai .Pha sung sướng ,khoan khoái
lạ.Anh đã lẩn quẩn mãi đêm qua về nghĩ đặt tên con ,và định hôm nay trước khi ra
đồng cấy nốt cho bà trưởng Bạt,anh rẽ vào nhà thơ ký ,nhờ ông ấy vào sổ sai sinh cho
.
Bỗng một con gà mái đi kiếm mồi từ sau nhà ra sân trước ,làm anh chú ý .Tự nhiên
anh nghĩ đến cách sinh nhai vất vả của vợ .Mấy hôm trước chị vẩn tỏ ý tiếc mấy buổi
chợ khi phải nằm một xó .
Con gà lò dò đến gốc cau ,bớt đất rỉa sâu ,rồi ngẩn cổ lên nhìn ,và nhún một cái,nó
nhảy đứng bám vào thành vại.
Pha sợ bẩn nước giơ tay ra đuổi .Con vật hỏang dang rộng hai cánh ,nhảy xuống .Bất
đồ con chó mực xồ ra theo đuổi .Con gà cuốn queo,vỗ cánh bay đành đạch ,và cục
cục kêu .Chó vồ theo .Gà quang quác chạy .Và hai con đuổi nhau sang vườn bên cạnh
.
Pha chắc tiếng động này làm vợ thức giấc.Anh không thổi cơm vội ,hãy đứng ở gốc
nhà xem tình hình .Thì quả nhiên ,chị đã ló cái mặt xanh nhợt ra ngoài cánh liếp “
- Gớm ,gọi mãi mà chả thưa !
Người đàn bà ấy có dáng rất mệt nhọc ,và vì mới đẻ ,nên lại như gầy thêm .Chị tùm

hum cái khăn vuông ,mặc áo nâu dài và lận đôi dép một .Người ta bảo phụ nữ thuộc
về phái đẹp .Song sự thực ,với chị Pha hiện giờ ,câu ấy hòan tòan có nghĩa mĩa mai .
Pha nhìn bộ dạng ốm yếu ,chán nản của vợ thì thương hại .Anh nói:
- Tôi thổi cơm cho bu nó ăn ,rồi đến đĩ Dự báo tin và xin cành cau ,mang lại nhà ông
Ký Chỉnh nhờ khai sinh cho thằng cu mới được .
-Thôi ,phiền lắm .
-Đĩ Dự với tôi thì hắn tiếc cái gì .
Pha chắc chắn như vậy ,vì Dự là em vợ ,và hai anh em vốn thân với nhau .Nhưng vợ
anh lại nói :
- Đi đâu mà vội .Trẻ con mà cứ chụp ảnh là một ,khai sinh là hai ,là chúa đội đấy .
- Pha cười :
- - Vẽ ! Con bé dại trước thì ai khai sinh cho nó .
- Đọan anh vui vẻ mở rộng liếp ra và cùng vợ ngồi trên phản bàn việc:
- - Này ,bu nó ạ.Tôi định đặt tên cho thằng cu là Trộn .Bu nó bảo thế nào ?
Chị nhăn mặt ,lắc đầu :
- Không gọi thế ,tên xấu lắm .Hôm nào đến nhờ ông làng Sáng đặt tên cho nó .
- Ồ, chả ,chữ nghĩa gì ,giỏ nàh ai quai nhà ấy ,không cần, Quấy ,Quậy , Hòa , Sáo
,Pha! Thì tên thằng cu là Trộn ,thế phải .
- Nhưng các bác có đặt tên cho lũ cháu thế đâu !
- Thì con bác Quậy chả là Sỏi ,là Sành là gì

Vợ chồng đương dỡ câu chuyện ,bỗng bên hàng xóm ,có tiếng the thé của bác Trương
Thi gái mắng con :
- Thằng Yển hư thật ,mày có tìm xem nó đâu không ,ban sáng nó vừa lảng vảng đây
mà .
Bác trương trai ồ ồ nói :
-Tao thấy nó chui qua hàng rào bác Pha đấy
Bác trương gái lại the thé :
- Thế thì sang mà tìm ,thấy đứa nào ăn cắp ,đem mà đào mả bố nó lên !
Pha bị nói cạnh ,bỗng nảy ra ý kiến :
- Bu nó ơi ,phải rồi .
Rồi anh nói thầm ,chị Pha cau mặt gắt :
- Cái gì nói to lên nào !
- -Tôi nghĩ ra tên thằng cu rồi
- -Tên là gì ?
- - Để tôi bàn với cậu Dự rồi mai hãy khai sinh .Mai tôi bảo:
Chị Pha càu nhàu :
- Lại còn mai với chả kia .Thế nói bây giờ làm sao ?
Pha vui vẻ ,bảo vợ :
- Đặt tên nó là Bạch

- Sao là Bạch ?
- - Thì nhé ,trương Thi nó đặt tên con nó là Yểng ,tội gì mình không gọi tên mình là
Bạch .
Vợ Pha tươi tỉnh ,thân mật nói khẽ:
- Thế tên bố nó là Bạch à ?
Pha vênh váo đáp :
-Ừ!
- Ừ, chỗ hàng xóm với nhau ,mà nó đi lấy tên bố mình đặt cho con nó thì tội gì mình
không báo thù ? Không đặt thế làng nước lại bảo mình lép .
Hai vợ chồng đồng ý với nhau .Nhưng trong buồng thằng bé con khóc ,làm cho tắt
câu chuyện đương nồng nàn .
- Ồ ,gớm ,khỏe chửa ,đã ra ngoài đấy à .
Pha nhìn ra ngỏ ,thấy bà trùm Sủng đương chống gậy đi đến ,và theo sau là bác San
gái ,con dâu bà .Bà trùm nói:
- Chứ ly người ta yếu như mày ấy .Mẹ Mới nó đẻ xong ,nó lội xuống ao ăn trộm liền
,để sáng hôm sau đem ra chợ bán .
Pha chạy ra đón hai người .Bà trùm bảo :
- Hôm nay tôi nghĩ buổi chợ .Độ này cũng ế hàng .
Bác San dừng lại giơ roi đánh chó ,và nói :
- Tôi thấy bà tôi nói bác gái ở cữ nên sang thăm đây .

- - Tạ ơn bác .
- - Thế bác gái ở cữ thằng cu hay cái đĩ ?
Tuy Pha cho câu trả lời là thừa nhưng cũng đáp cho phải phép :
- Thằng cu bác ạ .
Bác San chẳng ngạc nhiên và cũng chẳng mừng hơn tí nào ,tuy vậy bác cũng :
- Ồ ,thề à! Thế bác gái nằm đâu ?
Pha cho câu đáp mình là vô ích ,vì bác San vừa thấy vợ mình vào buồng :
- Bu cháu nằm trong kia bác ạ .
Bà trùm chồng gậy ,cố dướn mình bước lên thềm nhà rồi quay bảo con dâu :
- Chốc nửa về ,mầy nhớ xin bác ấy nắm lá dành dành nhé .Tối qua tao thức khuya
,mắt lại kệnh lên rồi .
Bác San không đáp ,vẫn thân mật với Pha :
- Thấy nói bác gái ở cữ ,gọi là thế ,tôi có chục trứng cáy ,đem sang bác ăn kiêng .
Pha cảm động đáp;
- Bác lại cứ cho ! Bà tắm cho cháu ,tôi chửa có gì cho lại ,thế mà ….
Bà trùm quay lại nói
- Nhà nó biếu bác ,bác cứ nhận đi cho nó được không .Ngày trước nhà bác ở cữ thằng
cu Chắt ,bác gái cho những năm quả trứng gà kia mà !
Pha từ chối cho phải phép ,tuy vẫn bíêt mình có quyền nhận đồ biếu trả nợ.Anh
chẳng ngần ngại lâu ,giơ tay cầm lấy xâu trứng cáy và mời khách ngồi chơi ở quán .Vợ

anh bế con ra .Bác sau đỡ lấy thằng bé ,nhìn mặt nó hôn hít nó
Một lát Pha đứng dậy nói
- Mời mấy bác ngồi chơi ,tôi đi đằng này có tí việc
Bà trùm ,cơ chừng vì thông minh hay hoặc vì lịch duyệt,đóan ngay chủ nhân định đi
làm cái gì ,vội vàng gạt:
- Đi đâu ? đừng làm cơm nước gì đấy ,chúng tôi ăn cả rồi .
Chị Pha nhếch mép cười :
- Không phải chúng cháu định đến ngày đầy cữ ,mới mổ con gà ,trước là cúng mụ
,sau là mới bà mời bác đến uống rượu .
Bà trùm chữa then cười ,ha hả :
- Ừ ,bây giờ có gà cứ nuôi cho béo đi .
Pha nói cho lạc câu chuyện :
- Tôi đi khai sinh cho thằng cu đây
Vốn quen sống giản dị ,bà trùm trịnh trọng mắng một cách thân mật :
- Thôi đừng vẽ .Lên năm ,lên muời ,nhờ trời chúng sống ,lúc nào khai chẳng được.
- Thưa bác Tân cháu phải phép nhà nước bây giờ như thế ,không có bố mẹ phải phạt .
- - Thôi đi phép vua thua lẹ làng .Tục ở đây không có khai sinh như thế .Lúc nào
người ta phạt cứ bảo ông già bà cả ở làng này ngày xưa có khai sinh bao giờ ,sao vẫn
sống lâu bảy ,tám mươi cả .
Bác San hỏi :

- Thế hai bác đặt tên cháu chưa ?
- Rồi .
- Vẫn giọng thân mật ,bà trùm mắng :
- - Gớm tên tuổi làm gì cho sớm .Cứ thằng cu mà gọi .
Chị Pha ngồi vững lại vì chị cần phải kể lể :
- Bà với bác tính thế thì ai nhịn được.Bên ấy hắn đặt tên cho thằng bé trùng tên với
ông cháu ,thì tôi tội gì không lấy ngay tên bố hắn đặt cho con tôi ,để tôi réo cho sướng
cái mồn .
Bà trùm làm như cũng giận lắm ,hỏi dồn để thỏa chí tò mò:
- Ai ?
Chị Pha trỏ sang bên nhà trương Thi :
- Lại còn ai !
- Thế bác định đặt thằng cu là Bạch à ?
-Ừ.
Bác San can :
- Thôi người ta không bíêt ,bác sang bảo người ta một tiếng ,để người ta đổi tên đi
,chứ hàng sớm láng giền với nhau mà !
Chị Pha vạch xuống chiếu ,tức tối nói :
- Tôi nói dối tôi chết ,còn bao nhiêu cái uất ức ,tôi chịu nhịn bảy tám tháng nay ,nó
làm như bắt nạt tôi không bằng ấy .

Bác San vẫn can :
- Thôi máu non đừng nghĩ ngợi
Ba trùm hất tất cả cái mặt đanh đá vào con dâu ,thưỡi môi ra mắng :
- Câm mồn đi ,chứ ly như vợ chồng nhà mày ấy .
Bác San lườm cãi :
- Bà bảo vợ chồng nàh tôi làm sao ?
Bà trùm quai mồm ra :
- Thôi ,già này xin ! Mẹ kiếp !Bà chả thấy chúng nó làm gì cũng phải câm họng !Bà
thì bà chửi cho ủng mồ ông tam đại tứ đại chứ bà lại chịu à !
Bác San sừng sộ toan cãi nữa ,nhưng chị Pha can :
- Thôi xin bà ,xin bác ,để đến bận khác .Bà tính tôi làm như thế có phải không ?
Bà trùm khen :
- Phải ăn miếng trả miếng ,chứ cứ chịu nước lép thì có họa …
Chả có thì kiện nhau đếm tam phủ ,tứ phủ chứ chắc đã làm gì nhau tốt.
Nói đọan bà trùm lấy nước tắm cho thằng Bạch rồi vẫn tức con dâu ,bà mát mẻ “ chào
hai bác” rồi về trước .Bác San bế thằng bé ,vạch vú cho nó bú ,rồi khi thấy mẹ chồng
ra khỏi cổng ,bác bảo :
- Tôi ghét cái lối bà ấy cứ đem chuyện nhà nọ đi nhà kia nói .Ấy rồi thế nào nội ngày
hôm nay ,bên bác trương cũng biết chuyện này cho mà xem .Ở trong làng trong nước
,nhất là hàng sớm láng giền ,ta nên chín bỏ làm mười ,chứ không thì thù hận nhau đời
đời .

Dứt câu nói,đôi bạn đã nghe tiếng bà trùm léo xéo bên nhà trương Thi ,và chỉ độ mươi
phút sau ,ngay bên hàng rào ,cạnh vách ,tiếng the thé của vợ trương Thi ,đã nổi lên để
bình một bài văn bất hủ :
- Làng trên sớm dưới!Bên sau phía trước !Bên ngựoc bên xuôi !Tôi có con gà mái xám
nó sắp ghẹ ổ,nó lạc ban sáng ,mà thằng nào con nào ở gần đây mà qua ,đứa ở xa mà
lại ,nó day tay mặt ,nó đặt tay trái ,nó bắt mất của tôi ,thì buông tha nó ra ,không thì
tôi chửi cho đơơới !
Chém cha đứa bắt gà nhà bà! Chiều hôm qua bà cho nó ăn hãy còn ,sáng hôm nay
,con bà gọi hãy còn, mà bây giờ mày đã bắt mất .Mày muốn sống mà ở với chồng với
con mày ,thì mày buông tha thả bỏ nó ra ,cho nó về nhà bà .Nhược bằng mày chấp
chiếm ,thì bà đào thằng tam đại tứ đại nhà mày lên ,bà khai quật san bằng ngũ đại lục
đại nhà mày lên .Nó ở nhà bà ,nó là con gà ,nó về nhà mày nó biến thành cú thành
cáo ,thành thần nanh đò mỏ ,nó mổ chồng mổ con ,mổ cái nhà mày cho mà xem .Ớ
cái thằng chết đâm ,cái con chết xỉa kia !Mày mà giết gà nhà bà ,thì một người ăn chết
một ,hai người ăn chết hai ,ba người ăn chết ba , mày xuống âm phủ mày bị quỷ sứ
thần linh rút ruột ra, ớ cái thằng chết đâm ,cái con chết xỉa kia ạ !
Chị Pha câm tức như chính chị bị chửi .Chị run lên ,nghiến răng ,xỉa xói bảo bác San :
- Đấy ,bác xem ,ai mà nhịn được ?

Chương 3
Chị Pha bôi thêm tí nghệ vào mặt và chân tay ,rồi sắp quang gánh ,hạ cửa liếp để đi
chợ .
Nằm ở nhà mấy hôm, chỉ tiêu mà không kiếm ra đồng nào ,chị sốt cả ruột .Nhiều lúc
vật tay xuống chiếu ,chị thở mạnh ra những tiếng rên rất nảo nùng thảm thiết .
Bởi vậy ,để được yên tâm lo việc sinh nhai ,chị đã nói với bà trưởng Bạt cho cái Bống
cháu bà nó bế hộ thằng Bạch ,thì chị xóa công làm của chồng chị cấy cho bà mấy hôm
nay mà bà còn chịu .
Bà trưởng bằng lòng ngay ,vì cái Bống năm nay đã lên tám ,bố mẹ chết cả rồi ,nó ở
nhà chơi cũng thế ,phải tập làm đi thì vừa .Hễ thằng Bạch nó khóc , đã có bác tư Dậu
,con dâu bà ,cho nó bú chực .Khi trừ xong nợ ,chị Pha hứa trả cho cái Bống mỗi ngày
một xu .
Chồng chị chẳng nghỉ làm buổi nào cả .Cấy xong cho bà trưởng ,anh định cấy đến
ruộng nhà .Con nhà nông ,trời cho sẵn bộ xương đồng da sắt để chống nắng với mưa
.Ngày hè thiêu đốt ,cũng như ngày đông tê tái ,quanh năm anh phải lợi dụnh hai cánh
tay nổi bắp ,để đở mang tiếng con trai nhờ vợ ,để được ăn ở lương thiện ,và để mong
đóng góp với làng cho người ta khỏi khinh .
Bởi thế cũng như phần nhiều dân quê ,sự biết của anh rất hẹp ,sự nghĩ của anh rất gần
.Nó hẹp ,nó gần trong vòng lũy tre quây quanh làng .Xa hơn nữa ,là cánh đồng đời
đời phẳng lặng .Cuộc sinh họat mộc mạc làm anh bằng lòng sống hiền lành yên phận
,không ước muốn cao xa phiền phức ,sống như ông cha anh đã sống từ trước ,như
phần đông người làng hiện đương sống bây giờ .
Mục đích cuộc đời chị Pha cũng không có gì khó hiểu .Nó theo nếp những người khác

,là lấy chồng để nương tựa ,buôn bán để có việc và đẻ con để nuôi .
Chị Pha đặt gánh lên vai .Thấy nặng ,chị biết chị vẫn còn yếu .Nhưng mặt trời đã lên
cao ,rọi những tia chói lọi qua khe đám lá cây .Chị nghĩ đến chồng lúc này ở ngòai
ruộng .Chị được sung sướng nhàn hạ hơn ,vì khi nắng khi mưa ,lúc nào cũng ngồi
dưới mái lều .Chị bước rảo cẳng theo đà của hai chiếc bồ rún lên rún xuống .
- Này ,chị Pha tôi nói cho mà biết ,có về bảo anh ấy đổi tên cho thằng bé ,không có
chẳng ra gì với tôi đâu .
Chị Pha đứng dừng lại ,đặt phịch gánh xuống đất .Chị hung hăng nhìn vơ trương Thi
,mặt nóng bừng bừng .Nhưng chưa nói chị đã thấy run lên ,đầu chóang váng ,và mệt
rốc hẳn người .Định thần một lát ,chị mới đáp :
Ừ đấy ,cứ đặt thế đấy ,nghĩ là sinh sự thì sinh sự ,chứ bụt trên tòa gà nào dám mổ mắt
.
Trương Thi chạy ra ,tay cầm thanh củi nói :
- Phải ,muốn sinh sự sự sinh thì rồi xem
Chị Pha nghẹn hơi đến cổ ,song biết thế không làm gì nổi .Nhưng không lẽ chịu nước
lép ,chị giở giọng chua ngoa :
- Nhà tôi không chứa nổi thổ đổ hồ ,chồng tôi không ăn trộm ăn cướp ,tôi không theo
trai đánh đĩ không buôn lậu bán vụng ,mười đời nhà đứa nào cũng không làm gì nổi
tôi tốt !
Trương Thi bị chạm nọc ,cười gằn trỏ vào mặt chị Pha ,dọa :
- Ừ ,mày xem tao có làm gì nổi mày không .
Chị Pha căm giận toan cũng mày tao ,và chửi nhau một trận đáo để ,nhưng bên địch
đã kéo nhau vào nhà

Sao hàng rào ,bà trưởng Bạt ,đứng lấp ló nhìn qua lớp lá dâm bụt can ,:
- Thôi mà ,chị Pha ,một câu nhịn chín câu lành
Chị Pha uất lên ,chùi nước mắt đáp :
- Đấy ,bà tính xem ai sinh sự trước .
- Thôi ,đi chợ đi ,trưa rồi
Vẫn còn hậm hực ,chị Pha cất gánh lên vai .Chị tiếc sao lúc nãy không cứ xông vào xé
con mẹ ấy một mẻ .Nhưng chị tự an ủi :ở đời bao giờ hiền cũng gặp lành mà những kẻ
gian ngoan tai quái như trương Thi,tự khắc đã có trời biết mà trị tội.Hạng ấy dứt khoát
không thể giữ của bền được .Trương Thi là một tay chơi có tiếng ở làng An Đạo .Cứ
một vết sẹo dài chéo trên tráng hắn cũng đủ tố cáo hắn sinh nhai bằng nghề gì .Ở tù ra
hắn không ăn trộm cướp nửa ,những hắn lại nấu rượu lậu .Việc ấy ,cả làng biết đấy
,nhưng chưa lần nào hắn bị bắt.Nhà Đoan ở cách làng có 6 cây số ,cả Tây lẫn Việt
Nam về sục sạo nhà hắn luôn ,nhưng lần nào hắn cũng tẩu thoát được hết tang vật .Mà
một khi người ta đã quay gót trở ra khỏi làng ,hắn lại công nhiên nhóm bếp nấu một
mẻ rượu lớn .
Cả làng ai cũng kiêng hắn,vì người ta không muốn day dưa với con người ngông
ngược .Hắn tưởng thế là giỏi ,càng chẳng sợ ,chẳng nể ai .Ông lý trưởng ,ông chánh
hội ,cho đến cả quan Nghị hách dịch là thế ,mà hắn cũng chẳng coi vào đâu .
Chị Pha càng nghẫm nghĩ càng căm hờn .Chị không hiểu sao những người thù nhau
với hắn ,không nghe ngóng đích xác lúc nào hắn làm việc phi pháp ,lập tức đi với
Đoan về .Chỉ cách ấy mới làm con người nham hiểm phải tuyệt nghiệp ,tù tội .Mà
vùng này mới được yên ổn làm ăn,thỉnh thỏang đở thấy bóng những người mặc áo
vàng ,xồng xộc vào làng ,để họ nhũng nhiễu ,có khi không khám được rượu lậu ,họ
đâm cả vào nàh người ta ghẹo gái .
Đến chợ chị Pha chui vào lều ,lấy nón quạt một lát ,rồi vởi đôi bồ hàng ra bầy .Người

quen kẻ thuộc ai thấy chị vắng mấy buổi ,và nay bụng chị bé đi cũng biết là chị ở cữ
.Với những người hỏi thăm ,chị kể rành rọt cả cho nghe câu chuyện bực mình vừa rồi
.Nói được như thế chị mới hả .
Chẳng mấy chốc ,những hộp gỗ vuông có lòng kính trên mặt đã bày la liệt trước chị
,trên chiếc vỉ buồm rộng bằng cói trải xuống đất .Thực là một cuộc triển lãm về công
nghệ quốc tế :khuy ,phấn,pin,gim,ví ,xà phòng con mèo,thuốc lá, lưu hòang ,thuốc
lậu Từ Ngọc Liên,cỗ bài ,dầu cô ba,truyện,vân vân.Trên xà rũ xuống những áo tích cô
,khăn mặt bông ,pít tất và giải rút .
Chị Pha ngồi trên chiếc ghế thấp thỉnh thỏang mỡ hộp trầu ra lấy một miếng để nhai
cho đỡ buồn ,và luôn luôn mời chào người qua kẻ lại .
Nắng như quăng lửa .Càng về trưa chợ càng đông .Mùi người trộn lẫn với mùi cá ,mùi
thịt ,theo bụi bậm xông lên .
Chị Pha thấy đói bụng mỡ gói ,lấy cơm nắm ra ,chấm với trứng cáy .
Bỗng vợ đĩ Dự hớt ha hớt hải chạy đến bảo :
- Chị về nàh xem anh ấy làm sao kia kìa !
- Chị Pha giật mình hỏi :
- Nhà Tôi làm sao hở mợ ?
- Ai biết được ,thấy người ta túm đông túm đỏ ở sân đình ây .
Chị Pha vội vàng bỏ cả ăn lẫn hàng ,nhờ em dâu trông hộ ,tức tốc về .Chị cắm cổ
chạy quên cả mệt .Chị cố đóan mà không sao biết được việc gì
Đến đầu làng chị thấy đám đông đi về phía cổng đồng .Vì không gặp ai để hỏi nên chị
cứ chạy theo ,nhịn thở ,nhăn mặt,ôm bụng mà chạy cho kịp .Gần đến nơi chị mới gặp
một người mắch:

- Có ruộng chôn ở ruộng anh ấy .
Tin sét đánh làm chị rụng rời tay chân .Chị hiểu ngay .Chị thấy chồng đầu không nón
,mình không áo ,mà mình nắng chang chang thì thương hại quá .Pha phải trói giật
cánh khủyu ,đầu dây chảo có người tuần cầm .Người tay đoan mặt đỏ,vẫn như mọi
bận ,đội mũ vải vàng rộng bìa ,mặc áo sơ mi nịt và quần cụt,chống cái ba toong thật
to..Đi với người tây có 02 ngừơi lính áo vàng ,nón vàng ,giẫm chân không ,nhưng có
vẻ oai vệ lắm.Sau bọn nhà Đoan thì Lý Trưởng ,chánh hội ,phó lý,khán thủ ,hai người
tuần và đến trăm người kéo nhau đi xem.Những người này đều nhìn Pha bằng đôi mắt
ghê tỡm,khinh bỉ .Tự nhiên họ ghét bỏ một người bất lương ,hành động trái pháp luật
như kẻ cướp,kẻ trộm vậy .
Nguyên nha thương chính trên huyện được báo tin có rượu lậu chôn ở đông An Đạo
,nên phái người về .Người nhà Đoan đến làng ,gọi lý trưởng ra ruộng để nhận thực,và
tìm bắt chủ ruộng là Nguyễn Văn Pha .Lý trưởng tuân lệnh ,phán khán thủ và 01 tên
tuần đến ruộng bà trưởng Bạt .
Pha đương cấy,thấy tự nhiên có người vồ lấy mình và trói,anh sợ hãi chẳng hiểu việc
gì ,ngơ ngác hỏi .Nhưng không ai trả lời cả ,Họ thít rõ chặt ,giòng anh về nhà.
Trong khi ấy lính đòan vào nhà Pha ,lấy thuốn sắt nhọn chọc chẳng còn thiếu chổ nào
,trong nhà ,ngoài bếp đống tro , đống quần áo ,chỉnh tương ,mặc kệ.
Lục lọi không thấy gì mọi người trở ra,thì vừa lúc tuần giải Pha đến.Biết rằng bị khám
rượu lậu và chắc nhà Đoan lầm .Anh nói :
- Thưa các quan tên con là Nguyễn Văn Pha đấy ạ
- - Phải rồi ruộng mày có chôn rượu lậu
Pha tái mét mặt nhìn sang nhà truong Thi ,thấy người đứng lố nhố dòm sang rào .Anh
hiểu ngay vì đâu rượu lại bò đến ruộng Anh .Anh biết tội này là quan trọng và đành
chịu chứ không thể cãi oan được.

Nhưng muốn anh phục nhà nước không bắt lầm ai bao giờ ,người ta gảii anh ra đồng
để được nhìn bằng hai mắt chính ruộng anh có rượu và ký nhận vào biên bản .
Chị Pha thấy chồng oan uổng ,vội chay đến trước mặt người tây đoan,chắp hai tay vái
lấy vái để và khóc lóc ,nói :
- Lạy quan lớn quan tha cho chồng con,chồng con không biết nấu rượu bao giờ
.Chẳng qua người ta thù .
- Người tây trợn mắt giơ ba toang lên dọa .Hàng trăm người chạy ồ như vịt ,ngã cả lên
nhau .Nhưng không có gì cản nổi người đàn bà ngu xuẩn va 2liều lĩnh ,tuy mặt người
ấy nhợt nhạt vì mệt ,vì sợ .
- - Lạy quan lớn ,chồng con vẫn lương thiện không dám làm những chuyện phạm
pháp .Đây ,có mặt các cụ lý ,cụ cánh ,quan lớn hỏi ngay thì rõ
- Lý trửởng quắc mắt
- - Ơ hay cái chị này ,việc gì đến tôi chỗ ấy .Tôi không biết đâu .Bước ! Quan lớn
đánh cho bây giờ .
- Người tây đoan thản nhiên đánh diêm hút thuốc lá và chữa cái quai mũ .Chị Pha vẫn
khóc lóc av2 nói lải nhải :
- - Nó thù nó chôn rượu và ruộng nah 2tôi
- Rồi cảm động quá chị nức to lên:
- Ai làm thế nào mà canh ruộng ở ngoài đồng được, hỡ trời !Khốn nạn thân tôi quá
trời ơi
- Người tính đoan xua tay đuổi
- - Đi lên Hà Nội mà lý sự ,đây không biết .Rồi tù mất nhà ,mất ruộng .

- Thấy chị Pha khóc một cách lố bịch ,người tây đoan nhăn răng ra cười .Hình như
hắn đã chai mắt chai tai về hàng nghìn hàng vạn tấn kịch có tiếng khóc lóc thắm thiết
như thế .
- Thấy tiếng kêu vang của mình vô công hiệu ,chị Pha quay lại nói với Lý trưởng bà
chánh hội:
- - Lạy các cụ ,các cụ làm phúc nói với quan hộ cho .thật là oan nhà cháu quá. Có
người đáng bắt thì các quan không bắt .
- Người lính đoan quắc mắt :
- - Im mồm !
- Chị Pha tức quá không chịu được bèn nói liền :
- - Các ông làm việc vô lý ,chỉ bắt ức người ta thôi .Ruông ở tận ngoài đồng ,chả lẻ ra
đấy mà ngồi canh suốt đời ờ ?
- -Mặc kệ .Lên Hà Nội mà kêu .
- Từ nảy Pha không van lạy gì .Anh cũng phản nhiên như người tay đoan ,vì anh coi
việc phải trói và giải đi ,rồi phải tù ,mất nhà ,mất ruộng chăn nửa là một việc dĩ nhiên.
- Ở gần nhà đoan từ thưở nhỏ ,làm gì anh chẳng thấy được mắt thấy tai nghe biết bao
nhiêu việc như việc này .
- Bởi vậy ,tuy thương vợ còn yếu đuối ,anh chỉ lẳng lặng mà chịu tội ,còn hơn là
cữơng ,là kêu ,lỡ bị tát ,đá đánh ,thụi ,lại thêm khổ vào thân nữa chứ ích gì .
- Pha theo người ta dẫn đến cánh Mả Giơi có ruộng mình có người lính đoan thứ ba
nữa đang đứng đợi và ý chừng để canh tan vật .
- Bỗng chị Pha chạy vòng lên trước như có việc gì lạ vậy .Rồi tự nhiên chị quay lại

,mừng rỡ,cuống quýt ,chấp tay lạy người tay đoan và nói :
- - Lạy quan lớn ,ruông này không phải của nhà con .Cả ngần ấy mắt trố lên.Ai nấy
ngạc nhiên hết sức .Pha cô nhìn ,thì bỗng nhẹ hẵng người ,như được sống lại
- Chị Pha cười khanh khách nói :
- - Bẫm đấy là ruộng của quan nghị lại ạ .
- Mọi người tưng bừng ngơ ngác nhìn nhau ,ra ý sợ hãi .Pha tươi tỉnh trỏ ruộng bên
cạnh ,nói:
- Ruộng nàh con đây chứ không phải ruộng ấy
- Người ta đoan hất hàm ,hỏi lý trưởng .Lý trưởng và chánh hội đồng thời đáp :
- - Bẩm ruộng này của tên phạm lại thật ạ
- Người ta nhúng vai ,giơ ngang hai cáhnh tay :
- May quá ! Pha lại lương thiện như thường

Chương 4
Dinh cơ Nghị Lại ở đúng giữa làng An Đạo. Song, sự thực, làng An Đạo với dinh cơ
ông là hai thế giới tách biệt hẳn nhau.
Đó là một khu đất rộng ướ...